Tập truyện ngắn và ký "Những người đàn bà đi qua chiến tranh" là một tác phẩm vừa được NXB Phụ nữ Việt Nam ấn hành đầu năm nay của nhà văn, nhà báo Nguyễn Thị Vân Anh – một cây bút nữ đã lặng lẽ nhưng bền bỉ góp tiếng nói riêng của mình vào dòng chảy văn học Việt Nam đương đại.

Năm 1991, tôi tốt nghiệp đại học, từ Đà Nẵng về quê trình làng tập thơ “Cổ tích tình yêu”, cùng lúc Quang Vĩnh Khương mang từ Sài Gòn về tập “Tạ ơn nỗi buồn”. Hai đứa cùng lứa, cùng in thơ đầu tay, cùng được tổ chức ra mắt chung, rồi sau đó là… rất nhiều sự “cùng” nữa.

Trong dòng chảy ngôn ngữ và văn chương Việt Nam, có những hình tượng đã vượt qua phạm trù ký hiệu thông thường để trở thành những phức thể văn hóa, chứa đựng và kết tinh nhiều tầng ý nghĩa của lịch sử, triết lý và mỹ học. Thuyền quyên chính là một hình tượng tiêu biểu cho sự chuyển hóa diệu kỳ ấy trong tâm thức văn hóa phương Đông.

“Đầu thập niên 1990 việc sưu tầm ấm trà cổ không hề dễ dàng. Tôi nhớ có lần vào làng gốm Chu Đậu cổ (Hải Dương), nơi có nhiều lò gốm quan (chuyên làm đồ cho quan lại dùng) bị chôn vùi theo năm tháng. Khi tôi được dẫn tới một gia đình trong làng cùng xem những vỉa đất họ đào ngay trên nền nhà”.

Nhà văn Nguyên Hồng - Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (truy tặng năm 1996), sinh ngày 5/11/1918 tại phố Hàng Cau, nay thuộc phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình. Ông tuổi Mậu Ngọ, cầm tinh con ngựa. Nhắc đến Nguyên Hồng, những người từng qua phổ thông hẳn còn nhớ đến nhân vật Tám Bính trong tiểu thuyết "Bỉ vỏ" của ông.

Hình tượng mưa xuân trong trường mỹ cảm mùa xuân của thơ Việt Nam là một trong những biểu tượng giàu sức gợi nhất, không chỉ vì vẻ đẹp thiên nhiên mà còn vì chính nghệ thuật thi ca Việt đã gửi vào đó những triết lý thẩm mỹ, tâm hồn văn hóa và cảm thức thời gian độc đáo.

Không thể nói khác, Lê Lựu là một trong số nhà văn hàng đầu của Văn đàn Việt Nam nửa sau thế kỉ 20, đầu thế kỉ 21. Với lối sống mộc mạc, hồn hậu và hóm hỉnh của người nông dân cầm bút mặc áo lính, xung quanh anh có khá nhiều giai thoại. Thật có, bạn bè yêu mến thêm thắt cho vui cũng không ít. Song với tôi, do nhiều năm sống gần gũi cùng Lê Lựu nên những câu chuyện dưới đây thật đến 101%.

Hăm ba tết, ngày ông Táo chầu giời, mới tờ mờ sáng đã thấy xe máy nhà văn Dương Duy Ngữ đỗ xịch ở trước cửa: Hôm nay em sẽ đưa bác lên thăm vườn lan nhà thầy Dương Xuân Trinh, Chủ tịch Hội lan Hà Nội.

Không cứ ở Việt Nam, trong văn hóa phương Đông nói chung, rất phổ biến bức tranh “Mã đáo thành công” (Ngựa thành công trở về) tả 8 con ngựa (số 8 là số của may mắn) đầy khí thế, mạnh mẽ mà an nhiên đang phi nước đại.

Vừa qua, một không gian văn hóa mang tên nhà văn Tô Hoài vừa chính thức ra mắt tại ngôi nhà ông từng sinh sống và gắn bó nhiều năm (số 21B phố Đoàn Nhữ Hài, Hà Nội) mang tên “Tô Hoài House”. Đây là tâm huyết nhiều năm của ông Nguyễn Phương Vũ, con trai út nhà văn Tô Hoài, cùng gia đình với mong muốn “di sản chữ” của nhà văn trở nên gần gũi với bạn đọc và những người yêu mến ông.

Nguyễn Khắc Xương (1922-2018) không chỉ được biết đến là một nhà văn hóa, nhà dân tộc học lỗi lạc của vùng Đất Tổ Vĩnh Phú trước đây và Phú Thọ sau này, mà ông còn mang một thân thế đặc biệt: Là con trai trưởng của thi sĩ Tản Đà - Nguyễn Khắc Hiếu - "trùm ngông".

Trong kho tàng ngôn ngữ và văn hóa dân gian Việt Nam, con ngựa - hay “mã” theo cách gọi Hán Việt - là một hình tượng đặc biệt giàu sức gợi.

Có một sự thật như định mệnh, như triết lý sống của cả một dân tộc: Khi một con tuấn mã phi nước đại đến bờ biển, trước mặt nó chỉ còn 3 lối: quay đầu, dừng bước, hoặc lao mình về phía trước. Quay đầu là lùi bước. Dừng lại là chết mòn. Lao đi là hóa thân vào đại dương, hòa vào cõi mênh mông để... bước tiếp.

Trong kho tàng huyền thoại nhân loại, có một mẫu số chung về cổ mẫu "hang": mang tính thiêng, là nơi tái sinh, nơi sản sinh, trú ngụ của các tài năng, là nơi cội nguồn, nơi tiếp thêm sức mạnh… Những nét nghĩa phổ quát ấy hoàn toàn ứng với quan niệm về hang Cốc Bó trong văn hóa Việt Nam.

Nguyễn Nhược Pháp là chàng trai chỉ đi qua dương thế chưa tròn 24 năm, nhưng những vần thơ trong trẻo “lúc nào hình như cũng thoảng thấy bóng một người đương khúc khích cười” của Nguyễn Nhược Pháp vẫn luôn được người đời nhớ đến, nhất là bài thơ dài “Chùa Hương”. Và nỗi tiếc thương Nguyễn Nhược Pháp “đóa hoa một mùa” vẫn còn mãi trong lòng những người thương mến...

Làng Kon Kơ Tu của người Ba Na nằm bên dòng sông Đăk Bla thơ mộng, chỉ cách trung tâm Kon Tum chừng tám cây số. Không xa phố thị, may mắn thay, Kon Kơ Tu vẫn gìn giữ được nhiều dấu ấn của bản sắc Ba Na, đặc biệt là nghề dệt vải thổ cẩm với người thợ thượng đẳng tài hoa Y Yin lần đầu tôi được biết, dù đã hàng chục năm rong ruổi trên đất Tây Nguyên.