Trầm tích Thăng Long long lanh như xá lợi Phật

20:51 08/10/2021

Ngày nay, dấu tích Thăng Long còn sót lại như những viên xá lợi của mảnh đất thiêng được lưu giữ trong lòng Hà Nội. Xá lợi đó là những mảnh vỡ hoa văn Lý Trần, là những viên gạch Đại Việt quốc quân thành chuyên chạm khắc lá bồ đề hay hoa sen, là chiếc giếng Hoàng thành trong vắt cơn mưa cùng bóng ngàn xưa với vầng linh vân nguyên khôi ngày Lý Thái Tổ dời đô bằng tầm nhìn phong thủy, là thềm rồng không còn nghiêng nắng trong những buổi thiết triều...

Xá lợi đó có khi là nguyên vẹn công trình kiến trúc được trùng tu, có khi chỉ là nền móng còn sót lại nhưng vẫn đọng mãi cái thần khí thâm nghiêm uyên ảo. Khi ánh sáng thời gian chiếu rọi vào, xá lợi lung linh...

Nếu được thấy xá lợi Phật là được diện kiến Phật thì khi nhìn vào dấu tích Thăng Long là nhìn lại được Thăng Long trong một trạng thức khác. Nếu xá lợi Phật là hình ảnh biểu trưng của Đức Phật thì xá lợi Thăng Long là hình ảnh tĩnh miên của Thăng Long còn được lưu lại đến ngày nay. Nhiều nền văn minh đã hóa thành hư thinh, bị xóa sạch dấu tích cho dù đã trải qua một thời kỳ phát triển rực rỡ trong quá khứ. Còn văn hóa Thăng Long với xá lợi lung linh vẫn đang tỏa ra thứ ánh sáng riêng của mình trong thời đương đại.

Nếu sinh thời Đức Phật có 32 vẻ đẹp, 80 tướng tốt thì xá lợi của ngài là một dạng thức khác của cái đẹp, vừa long lanh vừa màu nhiệm với những tính chất vật lý: Cứng hơn kim cương, đập không thể vỡ, lửa không thể thiêu, lung linh như pha lê mà cho đến nay với trình độ khoa học công nghệ ở thời đại 4.0 vẫn chưa thể giải thích được sự hình thành và các đặc tính trên. Còn xá lợi Thăng Long lại toát lên cái vẻ đẹp phong rêu, mong manh và linh trầm. Đó là di sản văn hóa thế giới, là báu vật quốc gia, là bảo vật kinh kỳ.

image001.jpg -0
Cổng thành Cửa Bắc, một trong những dấu tích còn khá nguyên vẹn của Hoàng thành Thăng Long xưa.

Trong niềm trầm thức mật miên, tôi đã từng suy tưởng về một Thăng Long hồn phách phát lộ vẻ đẹp hổ phách như một cổ ngoạn, đẹp đến nao lòng trong câu thơ "Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo/ Nền cũ lâu đài bóng tịch dương"; một "Thăng Long thảo mặc" với ngàn thu diệu ảo không cung đình triều đại, một Thăng Long của thảo dân cùng dấu chân ngựa trắng chạy quanh kinh thành; một "Thăng Long kiêu tráng" dáng rồng bay phiêu mãnh thăng vút vào đám mây thiêng trên thành Đại La ngàn năm trước; một "Thăng Long hoài mặc cổ thành" tựa vào núi Nùng mà vững chãi, nhìn ra sông Hồng cho rộng tầm nhìn, thênh thang mở lòng đón gió Nam, ngầm dưỡng những long mạch, tụ lại những tinh tuý, có thần trấn giữ bốn phương, trên trời là rồng thiêng, dưới nước là rùa thần để ngàn sau vẫn hùng thiêng cùng đất, hào khí cùng trời, đắc linh cùng nước, thanh lịch cùng người Hà Nội.

Trong đôi mắt và cái nhìn của rồng, kinh thành Thăng Long thật linh phiêu. Là tòa sen ngàn cánh viên mãn nở trong đời sống nhân gian, là ngọn lửa rực hồng qua bao phen chồn ngựa đá vẫn tràn hào khí Đông A, là ánh gươm thiêng xuyên làn nước và ngọn bút tả thanh thiên, là giọt mồ hôi ngàn năm của ông cha "Từ thuở mang gươm đi mở cõi", là pho sách thơm đầy nguyên khí quốc gia... Đó là những ánh xạ khác nhau từ các góc độ nhìn khác nhau của viên xá lợi Thăng Long khi được ánh sáng của thời gian chiếu rọi.

Trong niềm thiên mặc của mình, tôi đã viết câu thơ: "Đất nước vóc rồng dáng tiên/ Đôi mắt ngàn trùng trông ra biển". Nếu Đại Việt kiêu thăng dáng rồng bay thì Thăng Long chính là nhãn tinh rồng, nếu Việt Nam là yêu kiều dáng tiên nữ thướt tha tà áo dài thì Hà Nội chính là đôi mắt khai quang ấy. Đất nước của xứ sở cha Rồng mẹ Tiên với kinh đô Thăng Long như thần nhãn ngàn năm với tầm nhìn vượt phong thủy. Tầm nhìn mười năm là trồng cây, tầm nhìn trăm năm trồng người, tầm nhìn ngàn năm phong thủy. Phong thủy để cây mãi xanh tươi, phong thủy để người an yên và phát triển. Đôi mắt rồng còn phóng chiếu tương lai về phía biển, tương lai đất nước phải giàu từ biển, tương lai quốc gia phải mạnh về biển. Xá lợi Thăng Long chính là ánh thiên quang ngàn xưa còn đọng trong đôi mắt ngàn luân ấy.

Thăng Long xưa, Hà Nội nay. 1011 năm trước, đám mây rồng bay lên trên thành Đại La mà thành huyền thoại Thăng Long. Nay Hà Nội có trên đà cất cánh đưa đất nước hóa rồng. Thăng Long trầm tích sâu vào lòng đất. Hà Nội vươn mình lên trời cao và trải rộng ra xung quanh. Thăng Long rực rỡ các triều đại. Hà Nội trăn trở tìm cách hóa rồng với bao vấn đề nan giải về một đô thị văn minh, xanh, sạch, đẹp và thông minh.

Xưa, nếu dòng sông Hồng tấp nập trên bến dưới thuyền là động mạch chủ của tráng sĩ Thăng Long thì các con sông Thiên Phù, Kim Ngưu, Tô Lịch, Sét, Lừ… là những huyết mạch của trang nam nhi ấy. Và nay, hậu duệ Thăng Long trải qua bao vật đổi sao dời, biến thiên thời cuộc, đã mất đi dòng kinh mạch Thiên Phù nhưng lại được bồi đắp thêm bởi phù sa châu thổ các con sông Nhuệ, sông Đáy, sông Tích, Đà giang.

Xưa, nếu những ngôi chùa Trấn Quốc, Một Cột, Quán Sứ, đình Kim Liên, đền Ngọc Sơn, Bạch Mã, Voi Phục, Quán Thánh, phủ Tây Hồ… là hệ thống các huyệt vị của kinh thành Thăng Long thì Hà Nội giờ đây phải kể thêm các cổ tự chùa Hương, chùa Thầy, Tây Phương, đình Tây Đằng, đền Và…

Xưa, Thăng Long nguy nga cung điện, có kẻ chợ tấp nập bán mua, có cửa ô nhộn nhịp ra vào và có nét thanh lịch của người Tràng An thì Hà Nội nay là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế, vẫn phồn hoa đô hội, có còn thơm như thể hoa nhài trong quá trình hội nhập nhiều va đập của các dòng chảy văn hóa.

Xưa, Thăng Long có nhị vị thánh trong Tứ bất tử của người Việt: Mẫu Liễu Hạnh ở Hồ Tây và Thánh Gióng ở Sóc Sơn. Giờ đây, khi Hà Tây đã sáp nhập vào thì Hà Nội đã có đầy đủ bộ tứ đó, vị thần Sơn Tinh trên đỉnh núi tối linh của người Việt và Chử Đồng Tử ở bãi Tự Nhiên, Thường Tín. Vậy 1à Hà Nội đã vẹn tròn về mặt tâm linh. Zoom trên bản đồ vệ tinh, nhìn bằng con mắt flycam, sẽ thấy rõ trục Thần đạo của đất đế đô nếu kẻ một đường thẳng từ đỉnh Tản Viên đến điểm chính tâm của Hồ Tây. Giờ đây, Hà Nội có thêm đỉnh thiêng Ba Vì, có Nam thiên đệ nhất động, có đất hai vua… bên cạnh Thăng Long tứ trấn, phủ Tây Hồ, đền Ngọc Sơn, chùa Trấn Quốc vẫn ngàn năm soi bóng, là các huyệt vị của đô thành.

Xưa, Thăng Long trong những khúc quanh của thời binh đao và tao đoạn của thái hòa, khi huyền thoại lúc lửa loạn, đều toát lên cái khói sương mây nước của sự hào hoa. Nay, Thăng Long thu mình lại thành viên xá lợi tĩnh tại của ngàn năm. Nâng niu viên xá lợi trong lòng bàn tay, đưa ra xa và nâng lên ngắm, ta thấy cả một giai đoạn rực rỡ lịch sử các triều đại; thấy ánh sáng của vầng mây vàng trong khoảnh khắc xuất hiện thành dáng rồng bay lên trên thành Đại La đón vua Lý Công Uẩn khi ngài cập bến Hồng hà và chọn nơi này để định đô; thấy rực lên màu căm uất trong đôi mắt Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn khi sơn hà xã tắc nguy nan bởi vó ngựa Nguyên Mông; thấy hương sen tỏa vào đời sống muôn dân từ cánh đồng trong lễ tịch điền; thấy phong vị tịnh thiền khi Đức vua Trần Nhân Tông bỏ lại ngai vàng, hoàng bào, quyền trượng sau lưng, khoác áo nâu, đi dép cỏ, chống gậy trúc lên Yên Tử tu hành thành Phật; thấy dòng chảy của tư tưởng đại nghĩa thắng hung tàn, chí nhân thay cường bạo và dân vi bản trong những áng thiên cổ hùng văn Nam quốc sơn hà, Hịch tướng sĩ, Bình Ngô đại cáo; thấy giọt lệ Kiều đẫm trang thơ Nguyễn Du; thấy tiếng trống rộn vang trong những ngày hội xuân của 36 phố phường và các làng nghề; thấy bóng trăng trong tình đôi lứa duyên trầu cau… Rồi khi ngắm thật lâu, đắm thật phiêu vào viên xá lợi ấy lại chẳng thấy Thăng Long đâu, chỉ thấy cái tịch không thinh vân. Thấy hào khí linh thiêng của trời đất Thăng Long; thấy hào khí Đông A trào dâng lên vồng ngực Sát thát; thấy nguyên khí quốc gia tỏa ra từ hoa bảo tiên trên văn bia Quốc Tử Giám; thấy vận khí hanh thông của Thăng Long trên hành trình phía trước của mình; thấy phách khí hiên ngang của lũy tre xung trận…

Xưa, Hà Nội là chủng tử rồng của vùng đất kinh kỳ trong thân thể tráng sĩ Thăng Long. Trải qua 1011 năm, nay chủng tử đó đã thành cậu bé khôi ngô với những công trình hiện đại, vạm vỡ vút cao giữa trời xanh như đang muốn vươn vai trở thành trang tuấn kiệt…

Nay, Hà Nội vẫn chưa hoàn thiện và đồng bộ về cơ chế chính sách cho sự tiếp tục phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn chất lượng, diện mạo và tầm vóc; kinh tế vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, thế mạnh, công tác quy hoạch, xây dựng, quản lý đô thị, đất đai, môi trường... vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu xây dựng, phát triển Thủ đô văn minh, hiện đại. Hà Nội vẫn ngổn ngang những công trường, ùn tắc giao thông, ngập nước sau mưa, ô nhiễm môi trường; những đô thị vệ tinh vẫn chưa kéo giãn Hà Nội khỏi sự bức bối… Chặng đường phía trước còn nhiều gian nan thử thách nhưng với sự quyết tâm của chính quyền và nhân dân, Hà Nội nghìn năm văn hiến ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại sẽ được dựng xây. Hãy soi vào xá lợi Thăng Long để có thêm niềm tin và hy vọng.

Lê Bảo Âu Long