Tôn vinh những tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật

Tặng thưởng lần thứ 11 này là sự tôn vinh xứng đáng dành cho những đóng góp thầm lặng của những người làm công tác lý luận, phê bình.

1. Trong số 16 cơ quan báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong tuyên truyền, quảng bá các hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025, ấn phẩm Văn nghệ Công an của Báo CAND vinh dự được nhận Tặng thưởng.

Các tập thể trong danh mục có thành tích nổi bật trong việc tuyên truyền công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật được khen thưởng gồm: Ban Văn hóa - Xã hội, Báo Nhân dân; Phòng Biên tập Văn hóa - Thể thao, Báo Quân đội Nhân dân; Ban Văn nghệ, Đài Truyền hình Việt Nam; Ban Văn học Nghệ thuật, Đài Tiếng nói Việt Nam; Tạp chí Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật; Tạp chí Văn nghệ Quân đội; Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh; Tạp chí Người Hà Nội. Bên cạnh đó còn có các báo như: Báo Văn nghệ, Báo Văn hóa, Báo Thể thao - Văn hóa và 2 nhà xuất bản là NXB Văn học và NXB Hội Nhà văn.

Đây là sự ghi nhận của Hội đồng Lý luận Trung ương cho các tập thể cơ quan báo chí, xuất bản vì những đóng góp tích cực trong việc phản ánh, lan tỏa những giá trị tích cực của lý luận, phê bình văn học nghệ thuật trong đời sống xã hội nói chung và đời sống văn học, nghệ thuật nói riêng.

Đánh giá về cơ cấu và chất lượng các tác phẩm tham dự Tặng thưởng năm nay, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương kiêm Trưởng Ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật nhận định:

“Mảng nghệ thuật đã có sự chuyển biến tích cực về số lượng, cơ cấu và chất lượng. Đó là các công trình, bài viết về âm nhạc, điện ảnh, sân khấu, nhiếp ảnh, múa; vai trò và sự tham gia của văn học, nghệ thuật trong các ngành công nghiệp văn hóa...

Để có được những kết quả đáng mừng nêu trên, điều cần có trước hết là tâm huyết, trách nhiệm, tài năng và sự lao động sáng tạo không ngừng nghỉ của đội ngũ các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật.

Họ là một lực lượng không nhiều, ở những chuyên ngành khó, nhiều phức tạp và nhạy cảm, đòi hỏi phải có vốn sống phong phú, dày dặn; có tư duy, phương pháp, lý thuyết vững vàng; có trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp trong sáng; sự “cầm cân nảy mực” chính xác, bản lĩnh.

Song hành cùng họ, luôn có đội ngũ phóng viên, biên tập viên trách nhiệm, sắc sảo, tâm huyết và nhanh nhạy của các cơ quan báo chí, xuất bản. Hai khối lực lượng này luôn song hành, phối hợp, hỗ trợ cùng nhau, tạo thành những nhân tố quan trọng không thể thiếu vắng trong đời sống văn hóa, văn nghệ nước nhà...”.

2. Theo Ban tổ chức, trải qua 11 kỳ xét Tặng thưởng, Hội đồng đã nhận được 973 tác phẩm gửi về tham dự và đã có 241 tác phẩm xuất sắc nhất được lựa chọn để vinh danh trong những năm qua. Với đợt xét Tặng thưởng năm 2025 dành cho các tác phẩm xuất bản, công bố năm 2024, Hội đồng đã nhận được 76 tác phẩm (gồm 31 cuốn sách và 45 bài viết) gửi về - phản ánh sức lao động nghiêm túc và tâm huyết của đội ngũ lý luận, phê bình.

Bên cạnh những công trình nghiên cứu công phu về văn học là sự xuất hiện dày dặn của các công trình nghiên cứu về Âm nhạc, Điện ảnh, Sân khấu, Múa, và đặc biệt là các vấn đề mang tính thời sự như Công nghiệp văn hóa, Di sản văn hóa. Sự cân đối dần về số lượng, chất lượng giữa hai mảng văn học và nghệ thuật cho thấy lý luận, phê bình đang nỗ lực bao quát một cách đa chiều hơn đời sống văn nghệ phong phú và đa dạng của đất nước.

Sau các vòng thẩm định của Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Ban Chỉ đạo Tặng thưởng gồm các đồng chí trong Thường trực Hội đồng, Chủ tịch Hội đồng quyết định trao Tặng thưởng cho 23 tác phẩm, gồm 14 công trình (sách) và 9 bài viết/cụm bài viết.

Tại lễ trao Tặng thưởng, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt, sự tin yêu và kỳ vọng lớn lao đối với đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, trong đó có các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật. Tôi tin tưởng rằng, với phương châm đoàn kết, sáng tạo, bản lĩnh, sắc bén, hiệu quả, Hội đồng Lý luận Trung ương và đội ngũ những người làm công tác nghiên cứu lý luận nói chung, lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật nói riêng tiếp tục phấn đấu, có thêm nhiều công trình, tác phẩm chất lượng cao, góp phần xây dựng nền văn hóa, văn nghệ nước nhà ngày càng phát triển...”.

Nhìn vào danh mục danh mục 14 công trình sách lý luận, phê bình xuất bản năm 2024 đoạt giải thưởng lần thứ 11 này, có thể thấy hiện lên một bức tranh toàn cảnh đa chiều về đời sống văn học, nghệ thuật nước nhà qua tấm “gương chiếu hậu” của lý luận, phê bình.

Trong đó, nhiều tên tuổi đã làm việc một cách tâm huyết, thầm lặng, có những tiếng nói, đóng góp quan trọng trong hoạt động lý luận phê bình của nước nhà như các tác giả: Trần Văn Toàn, Nhật Chiêu, Nguyễn Thanh Tâm, Hoàng Đăng Khoa...

Đặc biệt, không thể không nhắc tới công trình “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” của nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền với hàng chục năm dấn thân sưu tầm và khảo cứu mới có được.