Oscar 2026: Mùa giải tiến bộ và đầy đa dạng

Sự đa dạng và góc nhìn công bằng

Nhà làm phim Paul Thomas Anderson có 2 chiến thắng cho “Đạo diễn xuất sắc nhất” và “Kịch bản chuyển thể hay nhất”. Bộ phim sau đó cũng được xướng tên ở các hạng mục “Dựng phim”, “Tuyển chọn diễn viên” và “Nam phụ xuất sắc nhất” cho Sean Penn, nâng số lần chiến thắng của ông lên con số 3. Thành tích này được đánh giá là xứng đáng và công tâm, bởi “Trận chiến sau trận chiến” luôn chiếm vị thế chủ đạo suốt mùa giải thưởng.

Trong số nhiều lý do mang đến thành công như Paul Thomas Anderson chưa được tôn vinh một cách xứng đáng với “di sản” ấn tượng sau 3 thập kỷ, phim thành công về cả chất lượng cũng như thương mại... thì việc phản ánh một nước Mỹ có phần hỗn loạn như bây giờ đây được đánh giá là yếu tố cốt tủy giúp tác phẩm trở nên nổi bật và được yêu thích đặc biệt.

Trong khi đó, đối thủ “ngang tài ngang sức” là “Sinners” (tựa Việt: “Tội đồ”) cũng có một đêm thăng hoa với 4 tượng vàng, trước thực tế đã ghi tên mình vào lịch sử giải thưởng khi sở hữu số đề cử kỷ lục là 16.

Bên cạnh 2 hạng mục đã được dự đoán chiến thắng từ sớm là “Kịch bản gốc xuất sắc nhất” trao cho đạo diễn kiêm biên kịch Ryan Coogler và “Nhạc nền hay nhất” tôn vinh nhà soạn nhạc Ludwig Goransson; thì tác phẩm cũng gây bất ngờ khi được gọi tên ở “Nam chính xuất sắc nhất” cho màn thể hiện của Michael B.Jordan và “Quay phim xuất sắc nhất” xướng tên nữ đạo diễn hình ảnh Autumn Durald Arkapaw.

Đây có thể nói là “trận so kè” kịch tính, bởi Jordan không phải cái tên có ưu thế ở đầu mùa giải, thay vào đó là Leonardo DiCaprio của “Trận chiến sau trận chiến” và Timothee Chalamet của “Marty Supreme” (tạm dịch: “Marty Thượng thặng”).

Nhưng với phát ngôn gây tranh cãi trước thềm giải thưởng khi đề cập đến các môn nghệ thuật hàn lâm như opera và ballet, Timothee đã bỏ lỡ sự tin yêu đáng tiếc của các thành viên Viện Hàn lâm. Trước đó Jordan cũng được gọi tên ở Actor Awards - giải thưởng của Hiệp hội diễn viên Mỹ và là giải thưởng thường có kết quả trùng khớp với Oscar.

Ở các hạng mục diễn xuất, Jessie Buckley “thuận đà” chiến thắng “Nữ chính xuất sắc nhất” cho màn hóa thân vào người vợ buồn khổ của đại văn hào Shakespeare trong “Hamnet”. Các hạng mục phụ cũng gây bất ngờ đến phút cuối cùng, khi nữ minh tinh gạo cội Amy Madigan của phim “Weapons” (Giờ mất tích) bất ngờ vượt qua các đàn em đang lên để nhận giải “Nữ phụ xuất sắc nhất”.

Ngược lại, “Sentimental Value” (Căn nhà ký ức) của nhà làm phim Joachim Trier lại gây tiếc nuối khi tuy có đến 4 đề cử diễn xuất, nhưng lại không chiến thắng tượng vàng nào. Tuy vậy, bởi sự nhạy cảm trong góc nhìn và các góc quay đậm tính thẩm mỹ mà tác phẩm sau cuối đã được gọi tên là “Phim quốc tế xuất sắc nhất”, vượt phim Brazil “The Secret Agent” (tạm dịch: “Điệp vụ bí mật”) cũng được đề cử “Phim hay nhất”.

Trong số 10 phim xuất sắc nhất năm nay, nhà làm phim gốc Mexico Guillermo Del Toro cũng hài lòng ra về với 3 chiến thắng cho “Frankenstein” gồm “Thiết kế sản xuất”, “Thiết kế trang phục”, “Trang điểm và làm tóc”. Bộ phim “F1” cũng có một tượng vàng an ủi cho “Âm thanh xuất sắc nhất”.

Điều đó cũng đồng nghĩa với những tác phẩm còn lại là “Train Dreams” (tạm dịch: “Giấc mơ tàu hỏa”) có phần quay phim xuất sắc, “Marty Supreme” có vai diễn bùng nổ của Chalamet, “The Secret Agent” có cách kể chuyện thu hút và “Bugonia” (tạm dịch: “Bĩ cực thái lai”) tiếp tục cho thấy góc nhìn dị biệt của nhà làm phim gốc Hy Lạp Yorgos Lanthimos ra về trắng tay. Tuy đáng tiếc nhưng với các chiến thắng đã kể trên, giải Oscar năm nay cho thấy sự đa dạng và góc nhìn công bằng đặc biệt hơn cả.

Mùa giải đa dạng

Theo đó nếu nhiều năm trước, câu chuyện “Oscar So White” khi giải thưởng bỏ qua các tên tuổi da màu thường trực xuất hiện sau đêm trao giải, thì năm nay điều này phần nào được giải quyết, tiến tới góc nhìn công bằng và đa dạng hơn.

Đơn cử chiến thắng của Michael B.Jordan gây bất ngờ không phải bởi phần trình diễn của anh không thuyết phục, mà vì giải thưởng của Viện Hàn lâm có “truyền thống” bỏ quên những người da màu khi dẫu xuất sắc nhưng những tài tử như Denzel Washington, Will Smith, Jamie Foxx... phải rất trầy trật mới được xướng tên.

Còn câu chuyện của Jordan hoàn toàn ngược lại, bởi chiến thắng đã được ghi nhận một cách kịp thời, dù hai đối thủ cùng bảng đều rất sừng sỏ và có tầm ảnh hưởng rộng khắp.

Một điển hình khác của vấn đề cũng có thể thấy trong trường hợp của Autumn Durald Arkapaw, khi cô đã trở thành người phụ nữ đầu tiên trong gần một thế kỷ lịch sử chiến thắng hạng mục “Quay phim xuất sắc nhất”.

Hẳn nhiên không chỉ ở đây mà cả “Đạo diễn xuất sắc nhất” suốt một thời gian dài cũng không ghi nhận kịp thời nỗ lực của các nhà làm phim nữ, khi tính đến nay, chỉ mới có hai tên tuổi là Jane Campion (người đứng sau “The Piano”, “The Power of the Dog”) và Chloe Zhao (đạo diễn của “Nomadland”, “Hamnet” năm nay) được đề cử 2 lần ở hạng mục này.

Với chiến thắng này, có thể thấy vấn đề định kiến giới tuy chưa hoàn toàn được giải quyết, nhưng đang được cải thiện. Điều đó còn chưa nói đến Arkapaw còn là người da màu - một yếu tố cũng là “thiểu số”, thường “bị lãng quên”. Trên sân khấu cô có bài phát biểu đáng nhớ khi tôn vinh nữ giới và cho biết chính họ đã truyền cảm hứng cho mình.

Một điều trùng hợp là cả Michael B.Jordan và Autumn Durald Arkapaw đều thuộc ê-kip phim “Sinners”, và với 16 đề cử nhiều nhất lịch sử lẫn 4 chiến thắng mới đây, có thể thấy Viện Hàn lâm đang có cái nhìn tích cực hơn về thể loại kinh dị.

Bởi nếu trước đây những bộ phim cùng thể loại xuất sắc như “Get Out” (tạm dịch: “Trốn thoát”), “Us” (Chúng ta), “Hereditary” (Di truyền) hay “Midsommar” (Ngày hạ chí) đã bị bỏ qua đáng tiếc, thì với thành tích liên tiếp của “The Substance” (Thần dược) năm ngoái và “Sinners” năm nay, có thể tin dòng phim này ngày càng được nhìn nhận công bằng hơn, khi kinh dị giờ không đồng nghĩa chỉ với dọa ma nhát quỷ, mà còn có tác động lớn trong việc gửi gắm hiệu quả các thông điệp nhân văn bằng cách gieo rắc nỗi sợ. Qua đó những vấn đề như phân biệt chủng tộc, định kiến giới... cũng được cất cao.

Bên cạnh đó, cũng không thể không bỏ qua tính quốc tế được ghi nhận đặc biệt của mùa giải năm nay. Việc 2 tác phẩm “The Secret Agent” và “Sentimental Value” được đề cử “Phim hay nhất” là sự tiến bộ đặc biệt, nơi thay vì các phim Mỹ “bình thường” được gọi tên thì những tác phẩm “ngoại vi” xuất sắc đã được ghi nhận. Điều này còn chưa tính đến tổng cộng 5 đề cử diễn xuất mà hai phim này mang về, qua đó có thể tin rằng trong tương lai gần, Oscar tuy vẫn là giải thưởng của nước Mỹ, nhưng tầm nhìn và thông điệp sẽ ngày càng được lan rộng.

Ngoài điện ảnh, ở mảng hoạt hình, Hàn Quốc cũng tiếp tục có thành công khi “Kpop Demon Hunters” mang về hai chiến thắng xứng đáng, gồm “Phim hoạt hình xuất sắc nhất” và “Ca khúc nhạc phim hay nhất” cho bản hit “Golden”. Trên sân khấu, bài hát này cũng được trình diễn, và các nghệ sĩ đã không quên quảng bá văn hóa bằng cách gợi lại trang phục Hanbok cũng như mang đến nét riêng fanchant bằng một “rừng” lightstick lấp lánh, cho thấy Hàn Quốc sẽ còn tiến xa sau thành công mà “Parasite” (Ký sinh trùng) đã làm được 6 năm trước đó.

Và tính quốc tế không dừng ở đó, mà còn có thể nhìn thấy ở việc cất lên tiếng nói trước một thế giới ngày càng rối ren. Trên sân khấu nhận giải “Phim quốc tế xuất sắc nhất”, nhà làm phim Joachim Trier đã có một bài phát biểu xúc động: “Tôi muốn kết thúc bằng việc diễn giải câu nói của nhà văn người Mỹ James Baldwin nổi tiếng - người nhắc ta nhớ tất cả người lớn đều có trách nhiệm với trẻ em. Đừng bỏ phiếu cho những chính trị gia không coi trọng điều này”.

Cùng góc nhìn đó, đạo diễn Paul Thomas Anderson cũng tiếp lời: “Tôi viết kịch bản phim này để nói lời xin lỗi các con của mình về mớ hỗn độn mà chúng ta đã và đang để lại trên thế giới này”, từ đó ông cũng hy vọng thế hệ tiếp sau sẽ khôi phục lương tri của xã hội và sự tử tế.

Từ những điều trên có thể thấy rằng dù thường gây tranh cãi trước đây, nhưng giải Oscar đang không ngừng thay đổi, từ đó tiến đến những góc nhìn công bằng, bình đẳng và nhân văn hơn. Mùa giải năm nay khép lại trong sự hài lòng và đồng thuận cao, qua đó cho thấy sức ảnh hưởng của điện ảnh và tài năng của các nghệ sĩ dù họ là ai, đến từ nơi nào.