Khi hồn Việt ngân vang nơi đất khách

TS.NSND Đỗ Quốc Hưng (Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam):

Tôi có may mắn được tham gia nhiều chương trình biểu diễn ở nước ngoài cho bà con Việt kiều cùng bạn bè quốc tế. Chương trình biểu diễn thường cùng dàn nhạc dân tộc hay dàn nhạc giao hưởng. Ngay từ ngày xưa, khi đi diễn cùng các cô chú nghệ sĩ, tôi đã cảm nhận được âm nhạc Việt Nam, nhất là âm nhạc dân tộc có sức thu hút đặc biệt với khán giả quốc tế. Sau mỗi tiết mục, họ luôn dành cho nghệ sĩ những tràng vỗ tay dài, những lời khen ngợi về sự độc đáo của âm nhạc Việt Nam. 

Mới đây nhất, tôi vinh dự cùng gần 60 nghệ sĩ Việt Nam có chuyến lưu diễn tại Kazakhstan trong chương trình "Hòa nhạc hữu nghị Việt Nam - Kazakhstan" diễn ra tại Nhà hát Quốc gia Opera và Ballet Astana, thủ đô Astana. Nước bạn có 110 nghệ sĩ tham gia, (dàn nhạc 30 người, hợp xướng 80 người).

Tôi thể hiện ca khúc "Việt Nam quê hương tôi" (sáng tác: nhạc sĩ Đỗ Nhuận) với bản phối dành cho dàn nhạc giao hưởng. Dù đã nhiều lần thể hiện ca khúc này nhưng lần đầu tiên đứng trên sân khấu sang trọng, trong chương trình hòa nhạc đặc biệt giữa hai quốc gia, trong tim tôi trào dâng một niềm tự hào và hạnh phúc khác lạ.

Cùng với tiếng đàn bầu - tiếng hồn dân tộc Việt Nam thì câu hát "Bạn ơi hãy đến quê hương chúng tôi..." đã trở thành một lời mời đầy tự hào mời bạn bè năm châu đến với Việt Nam. Trong chương trình còn có phần biểu diễn của NSƯT Bùi Lệ Chi thể hiện tác phẩm độc tấu đàn bầu cùng dàn nhạc dân tộc "Đối thoại" của nhà soạn nhạc Đỗ Hồng Quân.

Nhiều khán giả nước ngoài, dù không hiểu lời ca vẫn cảm nhận được tâm hồn và bản sắc Việt Nam qua từng giai điệu, thanh âm. Câu chuyện Việt Nam được kể lại không cần lời giải thích mà vẫn trọn vẹn cảm xúc.

Tôi vẫn nhớ kỷ niệm, trong một chuyến biểu diễn tại Cộng hòa Dân chủ Đức, tôi hát bài "Đất nước" (nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn) cùng với đàn piano. Nhìn xuống khán giả, tôi thấy nhiều phụ nữ lấy tay lau nước mắt. Cuối chương trình, họ chia sẻ, dù không biết ngôn ngữ, nhưng qua giai điệu của bài hát cùng cách thể hiện của nghệ sĩ, họ cảm nhận được phần nào về một đất nước trải qua lịch sử đau thương, mất mát để có được hòa bình trọn vẹn như ngày hôm nay.

Tôi luôn đánh giá cao tầm quan trọng của âm nhạc dân tộc trong sự phát triển của âm nhạc Việt Nam cũng như làm nên bản sắc Việt trong mắt bạn bè quốc tế. Vì thế, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam đang từng bước khôi phục lại dàn nhạc dân tộc để có thêm nhiều tiết mục, chương trình biểu diễn chất lượng góp phần làm phong phú đời sống âm nhạc.

Với điều kiện về nhân lực, tài năng các nghệ sĩ, giảng viên trình độ cao, được đào tạo bài bản trong và ngoài nước, nhiều kinh nghiệm biểu diễn. Những tiết mục từ đàn bầu, đàn tranh..., những làn điệu dân ca, câu hò khi xuất hiện trên sân khấu quốc tế không chỉ gây tò mò mà còn tạo ấn tượng sâu sắc bởi sự độc đáo, tinh tế, giàu tính biểu tượng.

TS.NSND Phạm Trà My

Vừa giữ vai trò Trưởng Bộ môn Đàn tranh tại Khoa Âm nhạc truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, vừa là nghệ sĩ biểu diễn, thành viên Dàn nhạc Truyền thống Việt Nam, thành viên Dàn nhạc châu Á... nên với NSND Phạm Trà My, niềm tự hào là được cùng với cây đàn tham gia lưu diễn tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Tiếng đàn tranh của nghệ sĩ Phạm Trà My không chỉ thuyết phục được ban giám khảo và công chúng quốc tế bằng những giải thưởng đặc biệt cho âm nhạc hay nhất tại "Liên hoan Âm nhạc Quốc tế tại Ý", "Liên hoan Âm nhạc Quốc tế tại Confolens" (Pháp) hay nhiều năm liền là đại diện duy nhất của Việt Nam được mời tham dự Liên hoan Đàn tranh châu Á tại Hàn Quốc, Việt Nam, Đài Loan (Trung Quốc)... Nhưng, hạnh phúc lớn nhất với chị là hình ảnh mặc tà áo dài, ngồi đánh đàn tranh khiến nhiều bạn bè nhận ra "bạn đến từ Việt Nam".

NSND Phạm Trà My tâm sự: Thanh âm trong, sắc và mềm như nước của đàn tranh đặc biệt phù hợp với những bài dân ca của 3 miền như cải lương, quan họ, những câu hò, điệu lý... mang đến bầu không khí quê hương đậm chất Việt Nam nên thường trở thành món quà tinh thần tặng cho các khán giả phương xa.

Một trong những kỷ niệm đáng nhớ với tôi trong chuyến lưu diễn 1 tháng tại Mỹ. Nhóm nhạc của chúng tôi đã được Đại sứ quán Mỹ chọn mời sang biểu diễn tại Bộ Ngoại giao, 7 thành phố và tại nhiều trường học ở Mỹ. Ở đâu nhóm nhạc cũng nhận được những tình cảm yêu mến của khán giả dành cho cây đàn dân tộc. Nhiều khán giả người Việt thổ lộ: nghe tiếng đàn tranh của Phạm Trà My, họ thấy quê hương như ở thật gần. Sau chuyến biểu diễn, tôi được nhận bằng khen "Sứ giả Hòa bình" do Bộ Ngoại giao Mỹ tặng.

NSND Phạm Trà My cho biết thêm: Mới đây, tôi cùng nghệ sĩ đàn bầu Ngô Trà My sang Thái Lan biểu diễn theo lời mời của công chúa Thái Lan Maha Chakri Sirindhorn, một người rất yêu mến Việt Nam, đặc biệt là văn hóa truyền thống.

Tại buổi công diễn tác phẩm "Việt Nam an lòng" do công chúa viết lời. Điều đặc biệt là gần 150 nhạc công, ca sĩ, diễn viên của Dàn nhạc Thái Lan đều mặc áo dài Việt Nam khi biểu diễn. Tôi và nghệ sĩ Ngô Trà My thông qua cây đàn tranh, đàn bầu mang đến những giai điệu quen thuộc như "Trống cơm", "Lý ngựa ô", "Bèo dạt mây trôi", "Cò lả"... tới khán giả Thái Lan với phần đệm đàn của công chúa.

Sau buổi biểu diễn, nhiều khán giả quốc tế còn rất thích thú tìm hiểu cây đàn, xin được thử chơi. Với cảm nhận của tôi, văn hóa Việt Nam hiện lên trong lòng bạn bè quốc tế như một bức tranh nhiều lớp, vừa mộc mạc vừa tinh tế, nơi truyền thống và hiện đại cùng song hành một cách tự nhiên".

Họa sĩ Vũ Thái Bình

Năm 2025, họa sĩ Vũ Thái Bình là một trong 3 họa sĩ của Việt Nam tham gia triển lãm tranh với chủ đề "Đối thoại văn hóa trong ngôn ngữ nghệ thuật" tại Liên bang Nga. Sự kiện là một trong các hoạt động ngoại giao văn hóa nhân 75 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt - Nga.

Triển lãm trưng bày tranh của 6 họa sĩ. 3 họa sĩ đến từ Việt Nam bao gồm các tác phẩm tranh sơn dầu của cố họa sĩ, NSND Ngô Mạnh Lân, tranh giấy dó của họa sĩ Vũ Thái Bình và tranh lụa của họa sĩ Đoàn Văn Tới cùng 3 họa sĩ Nga là Tuman Zhumabaev, Vladimir Kuzmichev và Dmitry Levitin.

Triển lãm được tổ chức tại Trường Đại học Tổng hợp Sư phạm Quốc gia Nga mang tên A.Herzen (Đại học Herzen) thuộc TP Saint Petersburg - "Thủ đô phương Bắc" nước Nga. Trường được thành lập từ năm 1797, là một trong những đại học lớn và lâu đời của Nga.

Họa sĩ Vũ Thái Bình chia sẻ: "Những tác phẩm tôi mang tới triển lãm là "Nắng đông", "Ngõ làng", "Cây gạo đầu làng", "Cụ bà mùa đông", "Đường lên chùa Thiên Mụ", "Cao nguyên đá Đồng Văn". Đều là những bức tranh giấy dó mang đậm bản sắc, văn hóa Việt Nam. Quan khách và những khán giả có mặt tại triển lãm rất thú vị khi nghe tôi kể về giấy dó - thứ giấy thủ công "đặc sản" của Việt Nam, đồng thời cũng là chất liệu đỏng đảnh bậc nhất trong hội họa. Người dân đã phải trải qua 36 công đoạn để có được tấm giấy dó mộc mạc.

Trước đây, giấy dó được sử dụng để viết sắc phong, làm tranh dân gian như tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống... Điều đặc biệt ở tranh giấy dó là sự độc bản. Người họa sĩ phải có kỹ thuật và tài năng để có thể làm chủ các hòa sắc trên mỗi loại mỏng/dày, vàng/trắng, đậm/nhạt của giấy, từ bóc một (loại mỏng nhất) cho tới bóc mười (dày nhất), để nền giấy tự cất tiếng nói, mộc mạc mà lao xao tỉ mỉ, mộc mà tĩnh lặng, đằm thắm. Các bạn Nga rất thú vị khi được trực tiếp thử những nét vẽ trên những tấm dó mà tôi mang sang".

Bức tranh giấy dó "Nắng đông" của họa sĩ Vũ Thái Bình đã được bà Ngô Phương Ly, Phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm tặng Tổ hợp bảo tàng - Triển lãm của Viện Hàn lâm Mỹ thuật Nga. Bức tranh với phong cảnh đầy nắng do phu nhân chọn để gửi gắm thông điệp ngày mai luôn ấm áp và tươi sáng như ánh mặt trời cho quan hệ hai nước Việt - Nga.