Diva - Trời cho chưa đủ

09:02 06/02/2013
Diva" là một từ gốc Ý, nghĩa là nữ thần; sau được dùng để chỉ những nữ danh ca xuất chúng thuộc dòng nhạc opera. Xét theo nghĩa nguyên gốc thì có lẽ ít ai xứng đáng được gọi là Diva. Tuy nhiên, qua thời gian, tùy vào từng giai đoạn, từng quốc gia, nghĩa của mỹ từ "Diva" ngày càng được mở rộng. Ngày nay trong làng nhạc quốc tế, có rất nhiều nữ nghệ sĩ được gọi là Diva như Whitney Houston, Celine Dion, Mariah Carey, Madonna ...Ở Việt Nam, Diva là thương hiệu nghề nghiệp gắn liền với bộ tứ: Thanh Lam - Hồng Nhung - Mỹ Linh - Trần Thu Hà (tức Hà Trần).

Công bằng mà nói, ca sĩ có giọng hát bẩm sinh tốt có lợi thế vô cùng lớn khi bước vào thị trường âm nhạc. Đã từ lâu, quan điểm một ca sĩ đẳng cấp là một ca sĩ có giọng hát bẩm sinh tốt đã bám rễ và tồn tại một cách không chính thống trong cộng đồng khán giả Việt Nam. Tuy nhiên, nếu ca sĩ quá ỷ lại vào giọng hát của mình mà không chịu tìm tòi, lao động một cách nghiêm túc thì sớm muộn cũng bị đào thải. Chúng ta hãy lấy 2 Diva thế giới là Mariah Carey và Madonna làm ví dụ. Mariah Carey, được mệnh danh là "Họa mi nước Mỹ" với chất giọng 5 quãng 8, có khả năng làm vỡ một chiếc cốc thủy tinh; trái lại, Madonna lại có chất giọng mỏng, thiếu cá tính. Việc tạo hit đối với Mariah Carey là vô cùng dễ dàng, đôi khi cô chỉ cần học thuộc lời bài hát rồi lên sân khấu trưng trổ kỹ thuật thanh nhạc thượng thừa của mình là cũng có thể làm cho một bài hát nổi tiếng. Trái lại, với chất giọng yếu, việc Madonna tạo ra một hit đòi hỏi cô phải tốn công sức hơn nhiều trong công đoạn viết lời, chọn cách hát, phong cách âm nhạc…Qua thời gian, giọng hát của Họa mi ngày càng có dấu hiệu giảm sút, kết hợp với việc chậm thích nghi với sự vận động của âm nhạc thế giới, ngày nay mức độ phủ sóng của Mariah Carey dường như chỉ gói gọn trong thị trường âm nhạc Mỹ. Những tour diễn của cô cũng không gây được hiệu ứng khán giả như mong đợi. Về phía Madonna, dù đã bước sang tuổi 54, nhưng cô vẫn chễm chệ trên ngôi vị nữ hoàng nhạc Pop với tư cách là người tạo ra những trào lưu âm nhạc mới cho nền âm nhạc thế giới. Tour diễn vòng quanh thế giới gần đây nhất "MDNA" của Madonna đã gây được hiệu ứng khán giả rất tốt.

Với 88 đêm diễn cháy vé, thu về 296,1 triệu đô, "MDNA" là tour diễn thành công nhất năm 2012 và được xếp vào danh sách những tour diễn thành công nhất mọi thời đại về doanh thu.

Xét về khía cạnh nghệ thuật, những website phân tích âm nhạc hàng đầu quốc tế như Slant Magazine, Sputnikmusic, Allmusic,…đánh giá có rất nhiều sản phẩm âm nhạc của Madonna có chất lượng cao hơn 3 Diva Celine Dion, Mariah Carey và Whitney Houston. Trên website Slant Magazine thì các album của Madonna đều được cho điểm cao hơn các album của Celine Dion, Mariah Carey và Whitney Houston. 

Qua đó, ta có thể thấy rằng dù Madonna có xuất phát điểm về giọng hát thua kém ba Diva còn lại rất nhiều nhưng sự thành công của Madonna cả về sức hút khán giả lẫn chất lượng nghệ thuật và cả mức độ ảnh hưởng đến thế hệ sau đều có phần nhỉnh hơn.

Tóm lại, việc đánh giá một ca sĩ qua giọng hát bẩm sinh là sai lầm. Giọng hát chỉ là một phần để làm nên một tác phẩm âm nhạc hay. Một ca sĩ từng được đánh giá là được sở hữu một chất giọng bản năng, đẹp bậc nhất Việt Nam nhưng thực tế cho thấy, đó chỉ là điều kiện cần nhưng chưa đủ để giữ cho chị mãi ở trên đỉnh thành công.

Các album của chị đa phần là những sản phẩm âm nhạc lắp ráp, tập hợp bài lẻ. Nó không có được sự liên kết chặt chẽ, hoàn hảo đồng bộ. Các album nhạc quốc tế được giới chuyên môn đánh giá cao hầu như không bao giờ có việc ca sĩ cover lại quá nhiều các bài hát đã nổi tiếng trước đó. Hát lại quá nhiều tác phẩm nổi tiếng chỉ làm tăng thêm độ an toàn của đĩa nhạc và thui chột đi tính sáng tạo của người nghệ sĩ.

Chị cũng rất lười tiếp xúc với sự vận động của nền âm nhạc thế giới. Trong một cuộc thi âm nhạc mà chị được mời làm ban giám khảo, khi thấy một thí sinh biểu diễn beat - box trên sân khấu, chị còn không hề biết thí sinh đang làm gì, cuối cùng chị gọi đấy là "đánh trống miệng". Chị đã có lần bày tỏ sự hâm mộ của mình với Diva Madonna. Chị đổ lỗi cho tư duy âm nhạc của khán giả Việt Nam khi giải thích về việc khó bán vé trong các liveshow của mình và mong muốn một ngày nào đó sẽ có cơ hội tổ chức được một đêm nhạc hoành tráng, thu hút hàng triệu khán giả như của Madonna. Nhưng chị đâu có biết được rằng, để duy trì thành công đến tận ngũ tuần như giờ, Madonna đã phải nỗ lực và chăm chỉ rất nhiều để tìm những chất liệu mới, hiện đại đưa vào âm nhạc của mình.

Ca sĩ Hà Trần.

Ngoài giọng hát, một tác phẩm có chất lượng còn phải hội tụ đủ nhiều yếu tố khác mà trong đó tính sáng tạo mới là yếu tố quyết định chất lượng một tác phẩm âm nhạc. Câu chuyện của hai diva Việt: Hồng Nhung và Hà Trần là những ví dụ điển hình

Hồng Nhung - Diva thông minh

Bởi ngoài việc sở hữu một giọng hát vang, khỏe và truyền cảm hiếm thấy, sự thành công của Diva Hồng Nhung được kết tinh từ những tính toán chiến lược trải dài suốt sự nghiệp dài hơn 27 năm. Xuất thân từ một gia đình trí thức, bố là dịch giả văn học, ông nội là họa sĩ nổi tiếng, ông ngoại là nhà ngôn ngữ học biên soạn từ điển tiếng Việt, từ bé chị đã được giáo dục, học hành bài bản.

Khác với số đông ca sĩ khác, Hồng Nhung làm nghệ thuật theo lý trí, phần bản năng nghệ sĩ chỉ được bộc lộ khi Hồng Nhung thăng hoa cùng cảm xúc khi lên sân khấu. Các sản phẩm âm nhạc trước khi được Hồng Nhung cho ra mắt khán giả đều được lên kế hoạch kỹ lưỡng và nhắm đến một mục tiêu nhất định.

Sự thông minh của Hồng Nhung còn được thể hiện ở việc chị chọn nhà sản xuất âm nhạc cho các đĩa nhạc của mình. Hồng Nhung không bó buộc một ekip sản xuất cố định mà tùy từng tính chất của dự án mà đưa ra những sự lựa chọn thích hợp.

Công bằng mà nói, Hồng Nhung thường không phải là người tiên phong trong bất cứ trào lưu hay xu thế nào. Chị thường là người thứ hai khai thác xu thế đó, nhưng những sản phẩm của chị lại luôn hoàn hảo hơn chính những sản phẩm đầu tiên. Trước Hồng Nhung đã có nhiều ca sĩ hát nhạc Trịnh theo kiểu mới nhưng chỉ đến khi chị phá cách với album "Bống Bồng ơi" (1993) mới được số đông chấp nhận. Hồng Nhung cũng là ca sĩ sở hữu album được sản xuất theo kiểu "concept" hoàn hảo nhất ở Việt Nam với "Khu vườn yên tĩnh". Nhưng người đầu tiên manh nha sản xuất album theo phong cách này lại là Hà Trần với album "Nhật thực".

Hà Trần - Diva có tư duy âm nhạc tiến bộ

Là người trẻ tuổi nhất trong tứ "Diva", Hà Trần là hình mẫu lý tưởng cho sự chăm chỉ tìm tòi, khám phá, sáng tạo và đưa những giá trị mới vào nhạc Việt.

Xuất phát điểm bằng một giọng hát mỏng, khi hát dễ bị chênh phô. Giọng hát chị theo nhiều người trong nghề lúc bấy giờ là không đủ để trở thành ca sĩ. Bằng sự khổ luyện, lấy kỹ thuật hát để bù vào khiếm khuyết giọng bẩm sinh, nhưng dù cố đến mấy thì giọng hát của Hà Trần cũng không thể đẹp được như giọng hát của 3 diva đàn chị. Do vậy, chị tự ý thức rằng, nếu muốn thành công thì phải đi một con đường khác, rất riêng.

Cột mốc đánh dấu sự lột xác của Hà Trần từ một ngôi sao thành một Diva Việt Nam chính là dự án "Nhật thực", trong đó chị hát các bài thơ của nhà thơ Vi Thùy Linh được nhạc sĩ Ngọc Đại phổ nhạc. Sự thành công của "Nhật thực" là sự cộng hưởng mạnh mẽ của ba cá tính ma quái. Lời thơ của Vi Thùy Linh với những hình ảnh ẩn dụ độc đáo, có phần trần tục quá mức, về khát khao cháy bỏng của tình yêu nam nữ. Ngọc Đại - nhạc sĩ điên cuồng bậc nhất Việt Nam - đã làm "âm tính hóa" những bài thơ "hoang dại" của Vi Thùy Linh. Hà Trần với cách hát nửa tỉnh nửa mê, điên dại như lên đồng càng làm cho dự án thêm phần "điên loạn".

"Nhật thực" được xây dựng theo kiểu "concept" với kết cấu đầu cuối tương ứng - mở đầu và kết thúc đều là tiếng trẻ em cười khanh khách trên nền tiếng tụng kinh "Nam mô a di đà phật/ Anh đừng xa nữa em bỏ tất cả/ Em quên tất cả/ Quên cả đợi chờ/ Quên cả tên mình/ Quên cả tuổi mình/ Quên cả lối đi chỉ còn nhớ anh". CD ban đầu không nhận được sự chào đón từ phía khán giả vì đây là một sản phẩm quá mới, vượt ra khỏi khuôn sáo bấy lâu nay của nhạc Việt, bên cạnh đó là thói quen nghe nhạc bảo thủ, chậm thích nghi với cái mới của khán giả. Tuy nhiên, album thành công vang dội về nghệ thuật, là mốc đáng nhớ của nhạc Việt. Lần đầu tiên trong lịch sử nhạc Việt có một sản phẩm âm nhạc được đầu tư rất mạnh về mảng phối khí và cách hát chứ không phải chỉ tập trung vào giọng hát như trước đây. Chính "Nhật thực" đã bắt đầu làm thay đổi quan niệm của khán giả Việt Nam về một tác phẩm âm nhạc hay ngoài giọng hát của ca sĩ, hòa âm đặc sắc cũng quan trọng không kém. Cũng với chính "Nhật thực", Hà Trần đã chính thức thăng hạng thành Diva Việt Nam