Mức bồi thường tăng cao, việc thu hồi đất cho các dự án vẫn ì ạch

Giải ngân vốn bồi thường kéo dài nhiều năm

Năm ngoái, TP Hồ Chí Minh có 257 dự án cần thu hồi đất được chi trả từ ngân sách thành phố với tổng số tiền chi trả bồi thường là hơn 61,1 nghìn tỷ đồng. Dù đã phải kéo dài đến hết tháng 3/2026, các cơ quan, đơn vị mới giải ngân được hơn 56,1 nghìn tỷ đồng, tương ứng với tỷ lệ hơn 91%. Trong năm 2026, ngân sách thành phố tiếp tục chi hơn 35,1 nghìn tỷ đồng cho việc bồi thường, thu hồi đất để triển khai 166 dự án đầu tư công, đến nay đã hết quý 1 nhưng nhiều đơn vị chưa giải ngân vốn bồi thường được đồng nào.

Kết quả triển khai việc bồi thường, thu hồi đất từ 33 BQL dự án trên địa bàn đến ngày 30/3 vừa qua cho thấy, có nhiều BQL dự án tuy được giao số tiền khá lớn, nhưng từ đầu năm tới nay vẫn chưa giải ngân được. Chẳng hạn, BQL dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Bình Dương được giao hơn 3,9 nghìn tỷ đồng cho việc bồi thường, thu hồi đất phục vụ các dự án, nhưng đơn vị này mới chi được hơn 10 tỷ đồng.

BQL dự án đầu tư xây dựng khu vực Bình Tân được giao 765 tỷ đồng, BQL dự án đầu tư xây dựng khu vực Thuận An được giao hơn 9 nghìn tỷ đồng, BQL đầu tư xây dựng khu vực Dĩ An được giao vốn 1,06 nghìn tỷ đồng…. hiện kết quả giải ngân vẫn không đáng kể hoặc bằng không.

Bị “vướng” về giải ngân vốn bồi thường, thu hồi đất phục vụ dự án, nhưng năm nay BQL dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông thành phố tiếp tục được giao chi trả 12,1 nghìn tỷ đồng cho công tác bồi thường, thu hồi đất. Đến hết quý 1 BQL dự án này cũng mới giải ngân được 28% trong khi nhiều dự án đều có nhu cầu bàn giao mặt bằng sớm.    

Trước đó, thông tin về tình hình giải ngân vốn đầu tư công trên địa bàn đến hết năm 2025, Sở Tài chính đã nêu rõ,  số vốn đã giải ngân cho công tác bồi thường, thu hồi đất tại thành phố mới đạt 43,4 nghìn tỷ đồng, tương ứng với tỷ lệ gần 72%. Sở Tài chính cho rằng, nguyên nhân là do một số dự án gặp khó khăn trong công tác bồi thường, thu hồi đất và di dời hạ tầng kỹ thuật.

Nhưng cũng có một số chủ đầu tư được giao vốn bồi thường năm 2025 chưa quyết liệt đeo bám địa phương, cũng như tổ chức làm công tác tháo gỡ kịp thời các khó khăn, vướng mắc trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; không chủ động phân loại vướng mắc những công trình trọng điểm để phối hợp sở ngành, cơ quan, đơn vị liên quan hướng dẫn thực hiện.

Bênh cạnh đó, một số lãnh đạo địa phương được giao chức năng, nhiệm vụ theo thẩm quyền trong công tác thẩm định, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, giá đất cụ thể của dự án... chưa mạnh dạn, quyết liệt phát huy vai trò người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành theo thẩm quyền gây ảnh hưởng công tác giải ngân.

Thu hồi đất cho hàng trăm dự án, vẫn không có nhu cầu tái định cư?

Điển hình về tình trạng chậm thu hồi đất dù đã bị đội vốn “khủng” do khoản tiền chi phí bồi thường tăng sau khi có Luật Đất đai 2024 là Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm. Năm 2024, dự án được HĐND thành phố quyết định chủ trương đầu tư với tổng mức vốn  hơn 9,6 nghìn tỷ đồng.

Đây là dự án trọng điểm, cấp bách, có ý nghĩa xã hội lớn trong việc thoát nước, chống ngập, xử lý ô nhiễm kênh rạch, cải thiện môi trường. Sau khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, dự án đã được điều chỉnh chủ trương đầu tư, các hạng mục xây dựng của dự án cơ bản được giữ nguyên, nhưng tổng vốn thực hiện dự án đã tăng lên 17,2 nghìn tỷ đồng.

Lý giải về khoản tiền đầu tư tăng thêm rất lớn tại dự án này, UBND thành phố cho rằng khoản tiền chi phí cho bồi thường, giải tỏa, thu hồi đất đã tăng từ gần 6,6 nghìn tỷ đồng lên gần 14 nghìn tỷ đồng do áp dụng giá đền bù mới theo Luật Đất đai 2024. Tiền bồi thường đã tăng hơn 2 lần, dự án đã triển khai trong thời gian dài, nhưng trong số 2.190 trường hợp phải giải tỏa với 1.293 trường hợp phải giải tỏa toàn bộ nhà, đất, đến tháng 3 vừa qua mới chỉ có có 473 trường hợp bàn giao mặt bằng, còn tới 1.717 trường hợp chưa bàn giao.

Nhằm đẩy nhanh việc bồi thường, thu hồi đất để phục vụ triển khai các dự án trên địa bàn, ngày 6/3 vừa qua, Chủ tịch UBND thành phố đã ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn. Đồng thời có quyết định giao cơ quan, người có thẩm quyền tiếp tục giải quyết các thủ tục về đất đai đang thực hiện trước ngày Nghị định số 49/2026/NĐ-CP có hiệu lực.

Sở NNMT cũng đã đề nghị các chủ đầu tư dự án chủ động liên hệ với các sở, ngành, địa phương nơi có đất phải thu hồi để tập trung thực hiện trình tự, thủ tục bồi thường; ban hành các quyết định thu hồi đất, quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm đảm bảo tiến độ giải ngân vốn bồi thường trong năm nay. Trong đó, đối với những dự án có ảnh hưởng lớn đến phát triển đô thị, giao thông cần đẩy nhanh công tác bồi thường, thu hồi đất, bàn giao mặt bằng trống để dự án sớm khởi công. 

Báo cáo với UBND thành phố vào ngày 3/4, ông Lê Anh Tú, Phó Giám đốc Sở NNMT cho rằng, các vấn đề khó trong thu hồi đất hiện nay là công tác đào tạo nghề, tìm kiếm việc làm; tái định cư trong trường hợp địa điểm bố trí tái định cư ngoài phạm vi phường, xã của người có đất bị thu hồi.

Trong khi đó, thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố về chuẩn bị quỹ nhà, đất tái định cư cho người bị thu hồi đất phục vụ dự án, Sở Xây dựng đã liên tiếp đề nghị các Ban hạ tầng, Ban Giao thông, Ban Xây dựng dân dụng và công nghiệp cùng một loạt các địa phương thống kê, đánh giá về tình hình bố trí tái định trên địa bàn; số lượng nhà, đất tái định cư đã được UBND thành phố giao để xác định nhu cầu tạo lập nhà, đất tái định cư cho các dự án đầu tư công đến năm 2026 cũng như các khu đất, nguồn vốn dự kiến đầu tư dự án nhà, đất phục vụ tái định cư…

Nhưng báo cáo với UBND TP Hồ Chí Minh vào tháng 8/2025 vừa qua, ông Phạm Minh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng đã thông tin, các BQL dự án và các địa phương không phản hồi nên Sở Xây dựng xác định các đơn vị, địa phương này không có nhu cầu.

Đây là diều không bình thường khi số lượng dự án phải thu hồi đất hàng năm rất lớn như trên, trong đó có nhiều công trình, dự án trọng điểm đang cần đẩy nhanh tiến độ và cơ quan chức năng của thành phố đang triển khai bồi thường, thu hồi đất đối với hàng nghìn hộ dân để phục vụ loạt dự án đầu tư công như Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm, rạch Văn Thánh; Dự án mở rộng QL13…