Đầu năm 1992, chúng tôi đã công bố công trình đầu tiên của mình về bản quyền tác giả của tiểu thuyết Sông Đông êm đềm. Cũng vào dịp đó, sau khi phát biểu trên chương trình truyền hình Lêningrat Chân lý quý hơn, chúng tôi nhận được bức thư của GS-TS Alêcxanđrơ Inxki, từng làm việc tại Tạp chí Báo - tiểu thuyết từ năm 1927 đến 1930. Alêcxanđrơ Inxki kể:
“Tôi là một trong những nhân chứng cuối cùng của các sự kiện xảy ra trong thời gian xuất hiện tác phẩm Sông Đông êm đềm năm 1928. Tôi ít hơn Sôlôkhốp 4 tuổi, thường nhận ông để nhận các bản thảo và chuyển cho phòng đánh máy, đồng thời tham gia vào toàn bộ công việc bếp núc để Sôlôkhốp thành tác giả của Sông Đông êm đềm.
Không chỉ riêng tôi mà tất cả mọi người trong toà soạn đều biết rằng, M.A.Sôlôkhốp không bao giờ viết 4 phần đầu của tiểu thuyết Sông Đông êm đềm cả. Sự thật là: cuối năm 1927, Sôlôkhốp mang tới toà soạn một tập bản thảo dày gần 500 trang đánh máy...
Một năm sau khi cuốn tiểu thuyết được xuất bản, đã nổi lên những lời đồn đại về việc đạo văn. Tổng biên tập Báo - Tiểu thuyết Anna Grutxkaia đã tập hợp mọi người trong toà soạn lại và nói rằng “cấp trên” đã ra một nghị quyết về việc tác giả của Sông Đông êm đềm phải là nhà văn vô sản trẻ A.M. Sôlôkhốp.
Hồi ấy, Sôlôkhốp còn rất trẻ. Đó là một chàng trai cưỡi ngựa, khiêm tốn, vui nhộn. Nhưng trong câu chuyện anh không bao giờ đả động gì tới Sông Đông êm đềm. Ở toà soạn ai cũng biết rằng, bản thảo này bằng cách nào đó rơi vào tay anh ta. Dạo ấy, ở chỗ tôi thường tụ tập nhiều nhà văn vô sản trẻ. Họ vô cùng ghen tị với Sôlôkhốp. tại sao Sôlôkhốp lại được lựa chọn mà không phải là một người nào đó trong số họ?”
Để tìm kiếm bí mật của tiểu thuyết Sông Đông êm đềm, trước hết chúng tôi tiếp cận việc nghiên cứu toàn bộ văn bản của tác phẩm.
Tác giả và đồng tác giả
Liệu Sông Đông êm đềm do một người viết hay do nhiều người tham gia vào việc sáng tác nó trong những giai đoạn khác nhau? Chúng tôi tìm thấy chìa khoá giải thích khi phân tích nhiều sai sót vụng về thường gặp trong cuốn tiểu thuyết. Những sai sót này được bắt gặp ngay trên trang nhất khi tác giả giới thiệu thời gian xảy ra hành động: “Trong chiến dịch Thổ Nhĩ Kỳ sau cùng, chàng trai Côdắc Melekhốp Prôcôphi trở về làng…”. Nhưng chiến dịch cuối cùng, cuộc chiến Ban Căng (1877-1978) - không phù hợp với tuổi của nhân vật (trên thưc tế, Prôcôphi trở về từ cuộc chiến tranh Crưm 1853-1856)
Nhận ra sai sót này, trong lần tái bản năm 1941, Sôlôkhốp đã sửa thành chiến dịch “áp chót”, nhưng trong phần chú giải ở các lần tái bản sau, ông lại tiếp tục nhắc lại cuộc chiến tranh Ban căng 1877. Hoá ra, “tác giả” quả là không hình dung được hành động của các nhân vật trong cuốn tiểu thuyết của mình xảy ra vào lúc nào. Những ví dụ như vậy trong tiểu thuyết rất nhiều.
Bản thân sự việc nhà văn vay mượn tư liệu lịch sử trong các tác phẩm nghệ thuật là một thực tiễn văn học quen thuộc và hoàn toàn hợp lý. Nhưng trường hợp của Sôlôkhốp rất đăch biệt. Những câu văn vay mượn trong Sông Đông êm đềm chỉ xuất hiện từ giữa phần 4 và phục vụ cho việc chuyển tiếp giữa các chi tiết, các đoạn của cốt truyện, che đậy sự gián đoạn của mạch truyện. Điều này đã phá vỡ niên biểu của cốt truyện, thiếu cân nhắc, không chú ý đến niên lịch (cũ hay mới), mặc dù thời gian của văn học được dùngchủ yếu theo lịch cũ. Vì vậy, trong một số trường hợp ở Sôlôkhốp cùng một sự kiện nhưng lại xảy ra vào những thời gian khác nhau.