Chào bạn!      
Trang nhất > Văn Nghệ Công An > Đời sống văn hoá
NSND Đình Quang: Vẫn lướt web mỗi ngày
3:45, 05/05/2010

GS-TS NSND Đình Quang.

Giáo sư, Tiến sĩ, NSND Đình Quang sinh năm 1928 tại Hà Nội. Ông nguyên là Thứ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh. NSND Đình Quang đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật (năm 2007). Hiện tại, mặc dù đã ở tuổi 82, song nhịp làm việc của ông vẫn khiến nhiều tác giả trẻ phải kính nể.

Đặc biệt, hàng ngày ông vẫn dành một khoảng thời gian nhất định để vào mạng Internet. Nói như ngôn ngữ của cư dân mạng là ông vẫn "lướt web" mỗi ngày.

NSND Đình Quang tiếp tôi trong căn phòng được treo đầy tranh của những họa sĩ nổi tiếng mà ông sưu tầm được. Trước gian phòng là chiếc đàn piano, vật kỷ niệm ông bà còn giữ lại mà cô con gái Mỹ Linh chơi từ thuở nhỏ (giờ đây Mỹ Linh đã là một nhà báo, một biên tập viên sắc sảo phụ trách chuyên mục "Nhân vật - Sự kiện - Bình luận" trên Đài Truyền hình Việt Nam).

NSND Đình Quang sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học. Cha ông vốn là một y sĩ giỏi chữ Hán, giỏi tiếng Pháp. Mẹ ông là con gái của quan Án sát tỉnh Ninh Bình. Ông kể rằng, khi ông mới lên 10 tuổi, chiều chiều bố ông thường bắt ông chạy quanh sân cho... khỏe. Bố ông bảo, nhỡ sau này khó khăn, có sức khỏe thì kéo xe nuôi thân cũng không sợ chết.

Cậu bé Đình Quang hỏi bố: "Nếu con chịu khó học hành, không đến nỗi phải kéo xe thì làm gì?". Cụ bảo: "Có ba nghề mà con có thể theo học: Thầy thuốc để cứu người, thầy cãi (trạng sư) để bênh người oan ức, thầy giáo hoặc văn nghệ sĩ để giáo dục, nâng cao trí tuệ và tâm hồn con người!".

Nghe lời khuyên của cha, chín người anh em trai trong gia đình ông đều theo nghề giáo hoặc làm văn nghệ. Anh cả của ông là GS Nguyễn Lương Ngọc, người chủ xướng của nhóm "Xuân thu ngũ tập" và từng có thời là Hiệu trường Trường đại học Sư phạm Hà Nội. Anh thứ Nguyễn Đình Tiên là tác giả của cuốn "Chân dung tướng ngụy Sài Gòn". Em trai ông là Nguyễn Ngọc San - Giáo sư cổ văn và Hán nôm…

NSND Đình Quang được đào tạo bài bản về sân khấu tại Học viện Hý kịch Trung ương Bắc Kinh. Sau đó, ông tiếp tục tu nghiệp và nhận bằng tiến sĩ ở Đại học Humboldt (Berlin). Ông được học trò kính trọng, gọi là người "5 trong 1": Vừa là một nhà sư phạm trong vai trò Hiệu trưởng đầu tiên của phân hiệu kịch nói và Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh với những học trò lừng danh như NSND Trọng Khôi, NSND Doãn Hoàng Giang, NSND Thế Anh, NSND Doãn Châu…, là nhà lý luận với những công trình: "Mấy vấn đề về nghệ thuật biểu diễn" (1962), "Kỹ thuật tâm lý diễn viên" (1968), "Nghệ thuật biểu diễn hiện thực tâm lý" (1978), "Sân khấu tiểu luận" (1975), "Phương pháp sân khấu Bectôn Brếch" (1983), "Bàn về sân khấu tự sự" (1982), "Sân khấu Việt Nam" (1998); là một nhà văn hóa với các công trình: "Còn văn hóa còn nhân loại", "Văn hóa và sự phát triển nhân cách", "Nhận thức và xử lý văn hóa trên thế giới", "Văn học nghệ thuật và sự hình thành phát triển nhân cách", "Văn học nghệ thuật Thăng Long - Hà Nội, quá khứ và hiện tại", "Nghệ thuật Việt Nam với sự phát triển nhân cách và văn minh Việt Nam"...; là một nghệ sĩ với hàng chục vở diễn do ông dàn dựng như "Hão", "Bệnh sĩ", "Đại đội trưởng của tôi…"... và là nhà quản lý với chức vụ Thứ trưởng Bộ Văn hóa trong giai đoạn đất nước bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới. Ngoài ra, ông còn là nghệ sĩ ngâm thơ, là nhà văn với những kịch bản, truyện ngắn, bút ký…

Về những kỷ niệm của mấy chục năm làm nghề, NSND Đình Quang kể: Có lần ông đi công tác nước ngoài về mua được chai rượu Mao Đài (thời đó rất hiếm) bèn đến rủ ông Chu Ngọc về nhà mình cùng "thưởng thức". Lúc ấy, nhà văn Nguyễn Tuân đang ở đó. Vì ông chưa gặp Nguyễn Tuân bao giờ nên khi ông cất lời mời, nhà văn cũng chỉ ậm ừ.

Buổi chiều, Chu Ngọc và Nguyễn Tuân đến nhà ông uống rượu. Được một lát, Chu Ngọc kéo Đình Quang ra một góc, bảo: "Ông Tuân hỏi tớ: "Này, Đình Quang có chơi được không?". Tớ bảo: "Nó láu hơn, nhưng vẫn là chất Nguyễn Lương Ngọc!". Cậu khéo khéo mà ứng xử với ông ấy".

Lại một lần khác, ông đèo nhà văn Nguyễn Tuân đến thăm anh trai mình (nhà văn, nhà giáo Nguyễn Lương Ngọc) đang ốm. Đến đầu phố, cách nhà Nguyễn Lương Ngọc mấy sải chân thì đột nhiên, Nguyễn Tuân vỗ vỗ vào lưng ông, bảo quay xe lại. Suốt đường về hai người không nói với nhau câu nào.

Về đến căn gác của mình, Nguyễn Tuân mới thủng thẳng nói: "Bản tính Lương Ngọc là tài tử và lãng mạn. Mấy chục năm làm thầy, nó phải mô phạm, phải ép xác. Gặp nhau thể nào nó cũng hỏi chuyện về giới chúng mình. Không kể thì không được mà kể thì nó lại thèm, lại nhớ. Thôi già rồi, để cho nó được sống yên một bề, kẻo tội…".

NSND Đình Quang là một nghệ sĩ, một nhà quản lý luôn biết cảm thông với những người làm nghề. Ngay cả thời gian ông đang giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Văn hóa, ông không vì cái "mác" quyền chức với hàng trăm công to việc lớn mà quên đi nghĩa vụ của mình đối với học trò, bạn hữu. Ông cũng không hề cao đạo mà luôn dân dã, thân tình, giữ nếp nhà Nho.

Ông nhớ lại câu chuyện hồi mới nhận chức Thứ trưởng: Một buổi trưa có một đội công nhân chở gạch và hai bao xi măng đến gõ cửa nhà ông. Họ bảo đến để xây cho ông bể nước. Ông ngạc nhiên, vì ông không có nhu cầu xây bể nước và cũng không gọi thợ. Họ bảo, họ được Phòng Hành chính của Bộ thuê đến xây bể nước theo tiêu chuẩn của cán bộ cao cấp.

Đầu tiên ông ngạc nhiên nhưng sau đó, khi hiểu ra thì ông từ chối, vì gia đình ông không có nhu cầu xây bể nước, ông xin trả lại tiêu chuẩn phân phối. Nhắc lại thời làm Thứ trưởng, ông bảo, cái "lộc" đầu tiên khi lên chức của ông, đấy là khi ông đi tổng duyệt chương trình thì được mời… một cốc bia. Thời gian sau, khi đời sống khấm khá hơn thì có thêm đĩa lạc rang, và "đỉnh điểm" món quà ông nhận được khi đi duyệt chương trình trong thời kỳ ông làm Thứ trưởng là… năm mươi nghìn đồng được gói gém cẩn thận trong phong bì.

Đấy là chưa kể có hôm (vào dịp lễ, tết), mặc dù đã 4 giờ sáng, gia đình vợ con ông vừa tiếp đám học trò cũ ra về đã bị bấm chuông inh ỏi, ông "mắt nhắm, mắt mở" ra mở cửa thì lại thấy… đám học trò khác tay cầm cút rượu đến xin hỏi ý kiến thầy về… kịch bản! Dù mệt nhưng niềm say mê sân khấu, quý trọng học trò, ông vẫn tiếp tục uống rượu, bàn luận về kịch bản đến… sáng!

Tôi còn được nghe nhà thơ Phạm Khải kể lại câu chuyện hồi Thứ trưởng Đình Quang đến giảng bài về Sân khấu cho sinh viên Trường Viết văn Nguyễn Du khóa 4.

Ông đang nói say sưa thì có người đến gặp để xin ông ký vào một công văn, giấy tờ gì đó. Ông đành dừng bài giảng, ngồi xuống ký. Ký xong, ông chau mày, nói: "Đến tận đây để nói chuyện với anh em văn nghệ sĩ rồi mà vẫn... không yên". Qua câu nói ấy, các sinh viên càng kính nể ông hơn vì hiểu được rằng đang có một nghệ sĩ thực thụ đứng trên bục giảng.

Niềm say mê sân khấu dường như đã ăn vào máu thịt của NSND Đình Quang. Dù bây giờ đã ở tuổi 82 nhưng hễ đâu có diễn vở kịch mới mà ông có nhu cầu tìm hiểu, thì dù không có giấy mời, ông vẫn tìm cách đi xem. Khi thì ông đi taxi, khi đi xe ôm, khi thì một người học trò đến đón đi cùng.

Mới đây, ông cùng nhà báo, người học trò ruột Lê Quý Hiền đi xem một vở kịch mới. Trên đường về, Lê Quý Hiền hỏi thầy về vở kịch vừa xem, ông bảo: "Cậu đừng nói gì, làm phân tán luồng suy nghĩ của tôi!". Sau đó, hai thầy trò rẽ vào phố Tống Duy Tân nhâm nhi cút rượu, ăn bát cháo nóng và bàn luận về vở kịch đến… hơn 1 giờ sáng, khi nhà chủ đóng cửa mới chịu về.

Ở tuổi "xưa nay hiếm", nhưng NSND Đình Quang vẫn hàng ngày "lướt web". Trước khi đi ngủ, bao giờ ông cũng đọc sách, những cuốn sách chuyên luận có mà các tập truyện ngắn, tiểu thuyết cũng có, đấy là chưa kể, ông còn đọc, nhật xét hàng chục tập kịch bản của học trò...

Tuy nhiên, trong câu chuyện, người thầy tuổi 82 ấy thổ lộ rằng ông có một nỗi buồn, nỗi cô đơn vì những người cùng thời với ông đều đã lần lượt ra đi. Ông bảo, sống lâu chưa chắc đã sướng, bởi vì người ta phải chạm vào một nỗi cô đơn không gì che lấp được. Lớp trẻ hiện nay ít người biết đến thế hệ ông, chứ chưa nói đến việc chuyện trò…

Những người bạn tri âm thì đã nằm xuống dưới những tấc đất sâu, thậm chí, trong đám học trò của ông, cũng nhiều người đã về nơi chín suối. Ông bảo rằng, càng ngày ông càng thấm thía câu nói của nhà văn Nguyễn Tuân trong đám tang ông Chu Ngọc: "Ai rồi cũng đi thôi, nhưng cái kiếp chúng mình ra đi trước vợ thì đỡ khổ hơn…".

Ngày đó, ông không hiểu hết ý nghĩa sâu xa của câu nói này, phải đến khi nghe bà vợ nhà văn Nguyễn Tuân cắt nghĩa, ông mới hiểu hết thông điệp của nhà văn: Nếu ông đi trước bà thì bà buồn nhưng không khổ, vì bà còn biết lo cơm cháo cho mình, chứ nếu bà đi trước ông thì không những ông buồn mà còn khổ nữa, vì ông chẳng biết tự lo ăn uống cho mình như thế nào.

Tôi thì nghĩ, với NSND Đình Quang, ông cô đơn, day dứt còn vì nhiều lẽ. Là  một trong những người khai sáng của nền sân khấu Việt Nam đương đại, trước thực trạng sân khấu đang xuống cấp, ít người tâm huyết với nó cũng là một lẽ khiến ông buồn. Ông giờ như "ngọn cây tìm nỗi cô đơn trên trời" nhưng chắc chắn, những gì ông đã làm được cho nền sân khấu Việt Nam là điều mà nhiều thế hệ nghệ sĩ không thể không ghi nhận


  Trần Hoàng Thiên Kim

Các bài mới:
     Đạo diễn loạt phim "X-Men" bắt đầu... "phản pháo" (24/07)
     Nhật ký của ông bầu bóng đá (24/07)
     Rắc rối xung quanh chuyện mua bán tượng vàng Oscar (23/07)
     "Bệnh" tưởng bở (22/07)
     Sự "bù trừ" (22/07)
     "Thuận tay" nhất khi viết về quê hương và đồng đội (21/07)
     Hòa nhạc có thuyết trình: Chuyện "cũ người, mới ta" (21/07)
Các bài đã đăng:
     Vẫn “dậm chân tại chỗ” (28/04)
     Nhiều, nhưng chưa tinh (28/04)
     Nhạc sĩ Ngọc Châu: "Nếu điều đó xảy ra..." (28/04)
     Người trình làng “Giữa thanh thiên bạch nhật” (28/04)
     Cuộc kiếm tìm vũ điệu Thăng Long cổ (28/04)
     Phục trang trong phim Việt: Không thể xem nhẹ! (28/04)
     Món quà nào gửi tới mai sau? (26/04)

Các tin khác 

Ý kiến của bạn
Tên của bạn:  
Email:
Tiêu đề:  
Tắt bộ gõ Tự động Telex VNI VIQR
 

LIÊN HỆ CAND
Hà Nội:
04.39427285
TP HCM:
08.38241917
TIÊU ĐIỂM
Nghệ sĩ Quốc Tuấn: Muốn được sống đúng mình
"Thuận tay" nhất khi viết về quê hương và đồng đội
Cuộc chơi có một không hai
Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Một lần suýt đáo tụng đình
Miên man trong ký ức...
Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu: 90 tuổi hãy còn "xanh lắm!"
Nhạc sĩ Lê Mây: Biển đã cho tôi phép màu
"Bích khói lửa": Chỉ mong...giải nghệ
Hào quang và bi kịch của một danh hài
NSƯT Quang Vinh: Không vỗ về quá khứ
Nghệ sĩ Hoàng Hải: Duyên nghề trắc trở
Oanh vàng vang bóng
NSƯT Hán Văn Tình: Người của làng cười
Gió đã ngừng thổi trên "cách đồng văn"
Đời ngựa xiếc
NSƯT Vân Quyền: Luôn thấy mình mắc nợ khán giả
Nhà văn Nguyễn Bản: Sống mộc mạc, viết kỹ càng
Đi tìm cảm hứng sáng tạo
NSƯT Ánh Dương: Bí quyết "níu" nghề
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: Hai thú đam mê ngoài thế giới văn chương
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"