Tôi biết và chơi với Trần Thanh Hà từ những năm tháng chị đang là cô giáo dạy văn, trẻ măng và tràn đầy sức sống ở mảnh đất Quảng Trị. Những truyện ngắn hay của chị, đều được viết ở quê hương của chị, một vùng đất miền Trung đầy khốc liệt cả trong chiến tranh, và trong điều kiện sinh tồn.
Chị viết những truyện ngắn ấy trong tâm thế của một người trẻ tuổi sinh ra sau chiến tranh, lớn lên và trưởng thành ngay nơi mảnh đất vẫn còn nguyên vẹn những ký ức chiến tranh, những hoang tàn thương tích của hậu chiến. Với một khát vọng sống mãnh liệt, chị đã viết bằng tất cả nỗi cảm thông chia sẻ với chính những con người, cuộc đời ở nơi đó; và bằng cả sự trải nghiệm của chính mình, bằng những khát khao thao thiết nhất và dữ dội nhất của con người vốn chứa đựng một tâm hồn và tính cách khá "hoang dã".
Từ ngày đó, cho dù mang một gương mặt ngơ ngác, một bề ngoài tĩnh lặng và mơ hồ, một vóc dáng với vẻ dịu dàng và nhẹ nhõm cho những ai bắt gặp lần đầu, thì tôi đã nhìn thấy những bước chân của con ngựa hoang ở chị. Rời bỏ một công việc yêu thích và khá ổn định, rời bỏ mảnh đất Quảng Trị để hòa nhập vào một đời sống sục sôi hơn, mênh mang hơn, và xa lạ hơn ở một thành phố lớn như Hà Nội trong khi không vì một cái gì cả ngoài chính khát vọng được ra khỏi căn nhà của mình, được đặt chân vào một thế giới rộng lớn hơn, tự do hơn, tôi cho rằng chị rất dũng cảm.
Trần Thanh Hà rời bục giảng ở trường chuyên tỉnh Quảng Trị để ra Hà Nội trở thành một biên tập viên của Nhà xuất bản Công an nhân dân vào năm 1997. Lúc đó, độc giả trong nước đã biết đến chị là một nhà văn trẻ, nổi tiếng với những tập truyện ngắn: "Gió của mùa sau"; "Ơi đò ca cút" và "Biển Hồ lai láng". Những tập truyện ngắn ấy đã có lúc đưa chị đến những đỉnh cao của nghiệp cầm bút với hai giải thưởng xuất sắc trong hai cuộc thi của Tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 1996, và Giải thưởng văn học cho tuổi trẻ của Nhà xuất bản Thanh niên.
Mới đó đã mười năm có lẻ. Cái tên Trần Thanh Hà đã từng vang lên khá lâu trên văn đàn rồi cũng lặng lẽ chìm vào sự mơ hồ của đời sống văn chương, của những người viết trẻ bấy lâu nay. Chỉ có điều, thoát ra những vầng hào quang ngắn ngủi ấy, những chớp lóe của danh tiếng mà xưa nay người được tận hưởng cũng như người chưa với tới đều cảm thấy là mơ hồ, thậm chí là hão huyền, thì con người Trần Thanh Hà, cô gái Quảng Trị với làn da trắng như không phải nơi chị sinh ra là nắng gió, đôi mắt ngơ ngác sau cặp kính cận với ánh nhìn nhẹ như không, giọng nói nhẹ như không vẫn tồn tại dường như biệt lập với cái đời sống mênh mang ấy.
Trần Thanh Hà sống trong một căn gác nhỏ chỉ 30m2 trong một khu chung cư cũ và nghèo giữa lòng Hà Nội. Trong lúc bạn bè cùng lứa của chị, kẻ vội vã sắp đặt cho mình một cuộc sống ngăn nắp của thế gian ví như là lập gia đình, sinh con đẻ cái trở thành công chức mẫn cán; hay kẻ nung nấu những mộng tưởng lớn lao hơn: tiền tài, danh vọng, và địa vị chẳng hạn; hoặc có khi tàn lụi theo những chấp chênh của miếng cơm manh áo trong cuộc sống thường nhật trụi trần và nghiệt ngã kia thì Trần Thanh Hà vẫn lặng lẽ những bước đi lơ đễnh trên lằn ranh chông chênh giữa cuộc sống thực tế và những mộng ảo.
Rất nhiều lần trở về căn gác nhỏ của chị, thở cùng chị cái đời sống ở đó, tôi đã không sao chịu nổi cảm giác yên tĩnh đến gần như là lặng im, là tẻ nhạt vô vị khi phía trước cánh cửa của ngôi nhà mình là những hành lang tối và bức tường cũ kỹ ẩm mốc. Còn phía sau, bên ngoài khung cửa sổ là những khoảng vuông nhỏ xíu của bầu trời. Trong một khoảng không gian chật hẹp thế, lặng im thế, và buồn đến thế, thế nhưng Trần Thanh Hà đã kiên nhẫn ở đó từ rất lâu, và gần như là cam chịu với cái mà mình đã tạo ra.
Tôi đã từng thốt lên rằng điều đó thật khác với một Thanh Hà mạnh mẽ và ghét sự nhàm cũ. Thế nhưng, với chị có khi đó lại là một không gian mà chị thích, thế giới của chị chỉ là vậy, ở đó chị kiên nhẫn với bao khát vọng âm thầm. Chị chăm chỉ làm việc, đọc nhiều, viết nhiều, làm nhiều cuốn sách có giá trị, và chưa từng ngừng việc học. (Chị vừa lấy bằng thạc sỹ văn chương và đang dự định làm tiến sỹ).
Trần Thanh Hà vẫn chưa lập gia đình. Tôi biết, người như Trần Thanh Hà không bao giờ chịu thỏa hiệp. Cho dù chị biết, thế gian, ngàn vạn những người đàn ông và đàn bà cùng nhau xây dựng nên một gia đình mà không phải trong tất cả họ ai cũng đủ đầy được yếu tố tình yêu. Thiếu tình yêu, họ vẫn nên vợ nên chồng, sinh con đẻ cái và sống với nhau đến trọn đời. Thanh Hà không như vậy, người đàn ông sống cùng với chị có thể không có bất cứ thứ gì cả ngoại trừ tình yêu của chị. Chỉ cần tình yêu thôi là đủ, thế nhưng xem ra tình yêu thật quá khó trong đời.
- Khi ra Hà Nội chị đã nghĩ rằng sẽ thay đổi được nhiều lắm.
- (cười) Đi chẳng qua là một sự xê dịch, điều đó chắc có lẽ, con người ai cũng mong muốn. Người ta sinh ra là để bước ra khỏi căn nhà của mình chứ không phải ở yên lại đấy, tôi cũng vậy.
- Những căn nhà mới tưởng đã không cầm hãm được chị?
- Tiếc rằng tôi đã đi quá ít và sống quá ít.