Chào bạn!      
Trang nhất > Văn Nghệ Công An > Diễn đàn
Những bức đại tự ở đâu ra?
8:00, 05/03/2013

Ở các đình, chùa, miếu, điện, và gian thờ cúng giữa của các gia đình thường có những bức hoành phi. Vì hoành phi chỉ có từ 3 đến 5 chữ rất to ("đại tự" có nghĩa là chữ to) cho nên cũng gọi là những bức đại tự.

Chữ trên các bức đại tự được lấy từ hai nguồn: Một là do người sáng tác nghĩ ra, hai là vay mượn trong các sách Kinh điển - sau đây xin kể về 5 trường hợp các bức đại tự vay mượn từ các sách kinh điển.

1. "Ngưỡng chi di can" và "Toản chi di kiêm": Hai bức này có ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội. Nó được trích từ sách "Luận ngữ", chương IX Tử Hân, nguyên văn như sau:

"Nhan Uyên vị nhiên thán viết: ngưỡng chi di cao, toản chi di kiên".

Nghĩa là: Nhan Uyên thở dài mà nói rằng, đạo của Phu tử (tức Khổng Tử), càng trông lên lại thấy càng cao, càng bắt chước lại thấy càng khó.

Người ta đã trích nguyên văn hai đoạn "ngưỡng chi di cao" và "toản chi di kiên" để làm ra hai bức đại tự nói trên.

2. "Cao sơn cảnh hành": Bức đại tự này có ở Đền Hùng, tỉnh Phú Thọ. Nó được trích ra từ một bài thơ trong "Kinh thi", thiên tửu nhã. Nguyên văn như sau:

"Cao sơn ngưỡng chỉ. Cảnh hành hành chữ. Tứ mẫu phi phi. Lục bí như cầm. Cấu nhĩ tân hôn. Dĩ úy ngã tâm".

Nghĩa là: Núi cao để người ta trông. Đường lớn để người ta đi. Xe bốn ngựa phi như bay, sáu dây cương căng như dây đàn. Đi đón nàng về làm đám cưới. Cho thỏa nỗi lòng ta.

Người ta chỉ trích ra hai cụm từ "cao sơn" và "cảnh hành" rồi ghép lại thành "cao sơn cảnh hành" để làm ra bức đại tự nói trên.

Bức đại tự "Cao sơn cảnh hành" ở Đền Hùng, Phú Thọ.

3. "Chỉ thị kỳ nghiêm": Bức đại tự này có ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội. Nó được vay mượn từ sách "Đại học", nguyên văn như sau:

"Tăng tử viết: Thập mục sở thị, thập thủ sở chỉ, kỳ nghiêm hồ".

Nghĩa là: Tăng Tử nói: Mười mắt trông vào, mười tay chỉ đấy, đáng ngại lắm thay!

Người ta trích ra các chữ "chỉ", "thị", "kỳ", "nghiêm" rồi ghép lại thành "chỉ thị kỳ nghiêm" để làm ra bức đá tự trên.

4. "Tế như tại": Bức này thường có ở các đình, đền, miếu trong các làng xã. Nó được trích từ sách "Luận ngữ" chương III Bát Dật. Nguyên văn như sau:

"Tế như tại. Thế thần như thần tại"

Nghĩa là: Tế tổ tiên như tổ tiên đang có mặt, tế thần như thần đang có mặt vậy.

Người ta chỉ trích ra 3 chữ "Tế như tại" để làm ra bức đại tự nói trên.

5. "Quang bị tứ biểu": Bức này có ở làng Đặng Xá, tỉnh Hà Nam, do cụ Tam Nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến viết:

Làng này có nghề làm hàng xáo, quanh năm đem quang gánh, bị dó đi khắp bốn phương mua thóc về để xay giã lấy công làm lãi.

Trang bị - đại tự trên, hai chữ "quang bị" là nửa Nôm nửa Hán, hai chữ "tứ biểu" thì thuần Hán. Nếu hiểu theo chữ Nôm thì "quang" là cái quang, "bị" là cái bị. Nếu hiểu theo chữ Hán thì "quang" là sáng, "bị" là trùm lên.

Tiếp theo, chữ "tứ" là bốn, "biểu" là bên ngoài, tức bốn phương, bốn cõi.

"Quang bị tứ biểu" nghĩa là đức sáng tỏ khắp bốn cõi.

Nguyên văn bốn chữ "Quang bị tứ biểu" là trích từ "kinh thư" chương nghiêu diễn:

"Đế Nghiêu viết: phóng huân, khâm, minh, văn, tứ, an an, duẫn cung, khắc nhượng, quang bị tứ biểu...".

Nghĩa là: "Vua Nghêu xưa có công rất lớn, cung kính, thông minh, văn nhã, ý tứ, mềm mỏng, hay kính, hay nhường, đức sáng của Người tỏa khắp bốn cõi".

Đó là đoạn ca ngợi vua Nghêu, một ông vua huyền thoại cách nay trên 4000 năm trong lịch sử Trung Quốc


  Nguyễn Tiến Khôi

Các bài mới:
     Sân khấu 5B và xu hướng kịch thế sự (22/09)
     Nâng niu tất cả, chỉ quên mình (22/09)
     Nhạc Việt và sự "vay mượn" sống sít (17/09)
     Con dao hai lưỡi (12/09)
     "Măng" đã mọc, nỗi lo chưa "lặn" (11/09)
     Những trang viết trả nợ đời (11/09)
     Không dễ "câu khách" (08/09)
Các bài đã đăng:
     Đời sống âm nhạc Việt: Ồn ào mà trống vắng (01/03)
     Nhà văn Đỗ Bích Thuý: Văn học thiếu nhi là thị trường tiềm năng (28/02)
     Phiếm luận về tiền (28/02)
     Đẹp nhân tạo còn hơn xấu tự nhiên? (25/02)
     Điều tất yếu không thể bỏ qua (25/02)
     Nhàn đàm "Tóc trắng" với " Tây phong" (12/02)
     Đến danh nhân cũng bị... sai tên (11/02)

Các tin khác 

Ý kiến của bạn
Tên của bạn:  
Email:
Tiêu đề:  
Tắt bộ gõ Tự động Telex VNI VIQR
 

LIÊN HỆ CAND
Hà Nội:
04.39427285
TP HCM:
08.38241917
TIÊU ĐIỂM
Một cuốn sách nhiều sai lạc
Vượt lên thù hận
Nỗi cô đơn của bậc thức giả
Chạm khẽ một góc riêng tâm hồn
Quan Vũ dùng đao hay dùng mâu?
Hai bài hát nước ngoài sớm nhất viết về Bác Hồ
Nghệ thuật tả cảnh của đại thi hào Nguyễn Du
Thấy gì qua việc bộ phim "Bụi đời Chợ Lớn" bị phát tán?
Về một số từ thường bị dùng sai
Tình và tiền
Vụ lình xình liên quan đến ca sĩ Đan Trường: Bài học về miếng pho mát trong bẫy chuột
Soạn văn bản kiểu... "trên giời"
Bài học nào qua cái chết của Từ Hải?
Dại rồi còn biết... "than" cùng ai đây?
Văn Hiệp có... cười?
Biên soạn sách Ngữ văn dành cho giáo viên: Tiền hậu bất nhất
Tiên trách kỷ, hậu trách nhân
Chỉ là để... hưởng ứng?
Chỉ bị phát hiện "có vấn đề" khi đoạt giải cao?
Nỗi buồn "ăn độn"
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"