Năm 2006, tôi đọc cuốn "Triết gia lữ hành Trần Đức Thảo" do TS Phạm Thành Hưng (thời điểm đó là Phó Giám đốc kiêm Tổng biên tập Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức bản thảo. Trong sách, một số tác giả có nhắc đến cuộc gặp giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và triết gia Trần Đức Thảo nhưng không viết cụ thể nội dung cuộc gặp gỡ đó ra sao. Là người nghiên cứu, tôi thấy cần tìm hiểu rõ về sự kiện này. Tôi đã đến hỏi chuyện nhà văn Sơn Tùng để biết chính xác sự kiện lịch sử về cuộc gặp gỡ giữa hai danh nhân văn hóa đó ra sao.
Trong bài "Triết gia Trần Đức Thảo - thơm mãi cỏ Khang Thành" tôi đã viết rất cụ thể:
"Theo lời chỉ dẫn, tôi lần đến cậy nhờ nhà văn Sơn Tùng, một nhà văn đã dành tâm huyết cả cuộc đời để nghiên cứu, viết sách về Hồ Chủ tịch và các danh nhân. Nhà văn Sơn Tùng đón tôi bằng cái nhìn thân thiện, ấm áp. Tôi rụt rè trình bày mong muốn của mình. Nghe xong, lời ông nhè nhẹ trong nỗi đau sâu thăm thẳm, cao vời vợi. Thời gian Bác Hồ sang Pháp, cụ Vũ Đình Huỳnh - Bí thư của Người đã tín trọng trao lại cho nhà văn những ký ức suốt cuộc đời không thể nào quên về Hồ Chí Minh với những nhà trí thức yêu nước.
Trời Paris trong tuần Hạ chí cao thăm thẳm không gợn một bóng mây. Nước sông Sein hòa lẫn màu da trời. Hồ Chủ tịch tiếp chuyện triết gia Trần Đức Thảo hồi 10 giờ ngày 25 tháng 6 năm 1946, Người băn khoăn:
- Sớm muộn gì cuộc chiến tranh Việt - Pháp sẽ không tránh khỏi phải diễn ra. Chú Phạm Quang Lễ (tức Trần Đại Nghĩa), chú Võ Qúi Huân về nước sẽ chế tạo được vũ khí đánh giặc. Chú Trần Hữu Tước bào chế thuốc men... Đó là những yêu cầu khẩn thiết nhất lúc này. Còn chú, nhà triết học... Người nở nụ cười nhìn Trần Đức Thảo dí dỏm... Chú về lúc này sẽ không có đất mà cắm dùi đâu....
Thật không ngờ, tầm nhìn xa của vị lãnh tụ hay một lời tiên tri, câu nói ấy đã vận vào cuộc đời triết gia Trần Đức Thảo".
Bài viết này in lần đầu tiên trên Báo Văn nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam năm 2006.
Mới đây, tôi lại được đọc hai bài viết, cùng chung một nội dung về cuộc gặp giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và triết gia Trần Đức Thảo, nhưng lại dẫn theo hai nguồn tư liệu khác nhau.
1. Tác giả Đinh Việt Dũng (chủ biên) cuốn sách "Võ Quí Huân - Người kỹ sư nặng tình non nước", Nhà xuất bản Công an nhân dân ấn hành quý IV-2011. Phần I: Kỹ sư Võ Quí Huân theo Bác Hồ về nước tham gia kháng chiến, trang 39, tác giả viết: "Đọc lại những dòng hồi ký của giáo sư Tạ Quang Bửu, chúng ta càng thấy tinh thần yêu nước của các trí thức trẻ người Việt tại Pháp và con mắt lựa chọn người về giúp Tổ quốc của Bác Hồ thể hiện tài năng sử dụng nhân tài của Người: Mười giờ ngày 25 tháng 6 năm 1946, Hồ Chủ tịch tiếp triết gia Trần Đức Thảo (tại Pháp). Người tâm sự: "Sớm muộn gì cuộc chiến tranh Việt - Pháp sẽ không tránh khỏi, chú Phạm Quang Lễ (Trần Đại Nghĩa), chú Võ Quí Huân về nước sẽ chế tạo được vũ khí đánh giặc, chú Trần Hữu Tước bào chế thuốc men, đó là những yêu cầu khẩn thiết nhất lúc này, còn chú nhà triết học, chú về lúc này sẽ không có đất nào cắm dùi đâu...".
2. Tác giả Dương Trung Quốc trong bài: "Võ Quí Huân - Người kỹ sư nặng tình non nước", Tạp chí Xưa & Nay, số 390, tháng 10/2011, trang 24, viết: "Lại xin trích thêm hồi ức của Trần Đại Nghĩa: "Mười giờ ngày 25/6/1946, Hồ Chủ tịch tiếp triết gia Trần Đức Thảo (tại Pháp). Người tâm sự: "Sớm muộn gì cuộc chiến tranh Việt Pháp sẽ không tránh khỏi, chú Phạm Quang Lễ, chú Võ Quí Huân về nước sẽ chế tạo được vũ khí đánh giặc, chú Trần Hữu Tước bào chế thuốc men, đó là những yêu cầu khẩn thiết nhất lúc này, còn chú nhà triết học, chú về lúc này sẽ không có đất cắm dùi đâu".
Như vậy, chỉ với một tư liệu về cuộc gặp giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh với triết gia Trần Đức Thảo tại Pháp, hồi 10h sáng ngày 25/6/1946, ba tác giả viết với cùng một nội dung nhưng lại có tới ba nguồn tư liệu khác nhau. Theo tác giả Đinh Việt Dũng, đó là hồi ký của giáo sư Tạ Quang Bửu. Theo tác giả Dương Trung Quốc - đó là hồi ức của Trần Đại Nghĩa. Còn tôi theo lời kể của Nhà văn Sơn Tùng.
Nếu là bạn đọc thông thường, hẳn tôi cũng sẽ phải đặt câu hỏi: Biết tin vào nguồn tài liệu nào đây?