Thứ Sáu, 04/12/2009 - 8:15 AM

Chúng tôi làm phim “Những giờ phút cuối đời Bác Hồ”

Đạo diễn Phạm Quốc Vinh.

Bộ phim "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ" sau khi được cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh duyệt, đã được công chiếu lần đầu tiên trong dịp kỷ niệm 99 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và 20 năm ngày Người đi xa. Từ đây, bộ phim đã trở thành tư liệu được chiếu thường xuyên tại Bảo tàng Hồ Chí Minh phục vụ du khách trong nước và quốc tế... Nhân kỷ niệm 40 năm thực hiện Di chúc Bác Hồ, chúng tôi có cuộc phỏng vấn Đại tá Phạm Quốc Vinh, đạo diễn bộ phim tư liệu quý giá này.

Thưa Đạo diễn Phạm Quốc Vinh, nhân dịp 40 năm thực hiện Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh, xin ông cho biết vài nét về quá trình ra đời của phim "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ"?      

+ Năm 1989, nghĩa là tròn 20 năm ngày Bác mất, anh Vũ Kỳ, thư ký riêng của Bác  hoàn thành cuốn hồi ký "Bác Hồ viết Di chúc". Đồng thời anh nhận được biên bản Nghị quyết của Uỷ ban Khoa học Giáo dục và Văn hóa - Liên Hợp Quốc (UNESCO) công nhận Bác Hồ là "Anh hùng giải phóng dân tộc - Danh nhân văn hóa kiệt xuất thế giới".

Anh cho tôi biết, trước ngày Bác mất, Tổng cục Chính trị có cử hai người sang quay phim tư liệu về Bác. Nay anh Vũ Kỳ là người chủ động đề nghị tôi dựng thành phim để công chiếu vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhật Bác, đồng thời với Lễ kỷ niệm của UNESCO công nhận Bác Hồ là "Anh hùng giải phóng dân tộc - Danh nhân văn hóa kiệt xuất thế giới" (1990). 

Điều khó khăn nhất đối với chúng tôi lúc đó là sau khi hai anh được Tổng cục Chính trị Quân đội cử đến quay phim xong, liền có chỉ thị đem tất cả những thước phim quay được, in tráng xong, niêm phong toàn bộ, cất vào kho. Tuyệt đối không cho ai xem. Bất kỳ ai nếu muốn xem phải được sự đồng ý của Ban Bí thư Trung ương Đảng.

Tôi bàn với anh Vũ Kỳ với vai trò Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh - mạnh dạn đề nghị với Ban Bí thư Trung ương Đảng cho lấy tư liệu ra. Ban Bí thư Trung ương Đảng đồng ý giao cho Bảo tàng Hồ Chí Minh quản lý.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước bên giường bệnh của Hồ Chủ tịch.

Xong tư liệu rồi, anh Vũ Kỳ và tôi bàn tiếp với nhau: Đã có chỉ thị cho phép công bố tư liệu rồi, giờ mình làm phim, định làm theo thể loại gì thì do mình thôi. Thành ra trong quá trình làm phim, lần đầu tiên tôi gặp phải tình huống là không thuộc các hình ảnh (cười). Tại vì có thì giờ đâu mà đem ra chiếu đi chiếu lại.

- "Có bột mới gột nên hồ", ông có thể cho biết rõ thêm về hai người đã quay những thước phim tư liệu trên?

+ Hai người quay phim đó là anh Nguyễn Thanh Xuân (người cháu họ của Bác ở Nam Đàn - Nghệ An) và anh Lê Anh Trà. Hai anh đến Tổng cục Chính trị nhận chỉ thị rồi đi thực hiện nhiệm vụ với lời dặn: "Các đồng chí đi làm công việc này, sống để bụng chết mang theo…".

Nhưng để có những thước phim quý giá này lại phải nhắc đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Chính Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đề nghị với Bộ Chính trị nên bí mật "bật đèn xanh" cho anh em bên quân đội vào quay để giữ lại những hình ảnh của Bác cho đồng bào về sau.

Vì trước đó Bác có dặn lại đồng chí Nguyễn Lương Bằng và đồng chí Vũ Kỳ là không được quay phim, chụp ảnh, cũng như điều Bác viết trong Di chúc mà sau này công bố chúng ta mới được biết: Khi Bác mất không được làm phúng điếu linh đình. Cho nên hai anh vào quay mấy ngày đầu chỉ có quay khung cảnh ngoài trời, quay cảnh các đồng chí trong Bộ Chính trị đang túc trực bên ngoài thôi. Đến khi Bác mất rồi anh Nguyễn Thanh Xuân và anh Lê Anh Trà mới được vào quay bên trong phòng bệnh. Quay xong rồi, để đảm bảo bí mật, như tôi đã nói ở trên, toàn bộ những thước phim đem niêm phong lưu vào kho. Trong 20 năm cất giữ, những thước phim tư liệu vô giá ấy, khi không quân Mỹ đánh bom khắp nơi, anh em phải di tản, cất giấu phim, đem từ Hà Nội lên rừng. 

- Cùng năm 1989, bên Pháp, Đạo diễn Daniel Russell có thực hiện bộ phim mang tên "Bác Hồ". Vậy giữa ông và đạo diễn người Pháp này có sự liên hệ nào không?

+ Khi tôi ở Xưởng phim Quân đội, Đạo diễn Daniel Russell đã đến liên hệ và đặt mua nhiều tư liệu về Quân đội ta đánh Mỹ ở miền Nam và phi công Mỹ bị bắn rơi trong chiến tranh phá hoại bằng không quân ở miền Bắc. Và khi tôi đang dựng phim "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ" thì Đạo diễn Daniel Russell biết. Ông đến xin mua tư liệu này. Ban Bí thư đồng ý vì đây là dịp để thế giới hiểu hơn về Bác và cuộc kháng chiến chính nghĩa của dân tộc ta. Làm phim xong, ông có tặng tôi một bộ.--PageBreak--

- Trong bộ phim "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ", từ viết kịch bản đến dựng phim là Đạo diễn đều Phạm Quốc Vinh. Phải chăng với kinh nghiệm dày dặn của mình, của một anh bộ đội Cụ Hồ đã có vinh dự nhiều lần gặp Bác, ông đã tạo nên thành công của bộ phim?

+ Đúng là tôi có kinh nghiệm trong làm phim, có kinh nghiệm kết hợp với cả âm nhạc, hình ảnh và lời bình. Nhưng thành công của bộ phim này là do tất cả thành viên trong ê-kíp làm phim đều có chung lòng yêu thương, kính trọng, cảm phục cũng như những hiểu biết về Bác Hồ.

Nhà thơ Phạm Ngọc Cảnh - người viết lời bình với ngôn từ tinh tế, thật sự làm rung động trái tim người xem. Bộ phim từ khi khởi điểm làm đến khi hoàn thành chỉ trong hơn 2 tháng. Khó nhất là trong vấn đề lời bình. Lời bình đã thông suốt rồi thì mọi việc dễ dàng, không có vấn đề gì lớn. Rồi phần nhạc phim cũng được anh Trần Ngà chăm chút từng giai điệu.

Tiếp đó là giọng ngâm thơ truyền cảm, hấp dẫn và xúc động do nghệ sĩ Linh Nhâm trình bày hai câu thơ "Bác nằm đó chỗ Ba Đình khai sáng/ Người nghỉ yên nơi Người đã bắt đầu" ở đoạn cuối phim cùng tư liệu Lễ tang Bác Hồ ở khắp ba miền đất nước. Đúng như tên bộ phim là "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ ", chúng tôi không dựng phim về toàn bộ cuộc đời của Bác.

- Ông đã từng tiết lộ rằng, khi bộ phim "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ" dựng xong, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh lúc bấy giờ đã trực tiếp duyệt phim này.

+ Đúng vậy! Hoàn thành bộ phim, anh Vũ Kỳ đã mời Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, phu nhân Bảy Huệ cùng thư ký, trợ lý, bảo vệ xem duyệt phim ngay tại nhà riêng của Tổng Bí thư vào buổi tối ngày 17/4/1989.

Xem xong, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh phát biểu đại ý như sau:

1. Về cơ bản đây không cần phải là phim tư liệu chiếu nội bộ mà là bộ phim hoàn chỉnh, nên chiếu công khai, chiếu rộng rãi cho nhân dân.

2. Làm phim "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ" nhưng đạo diễn đã nói được tất cả từ sâu sa về phẩm chất của Bác Hồ. Đấy là ưu điểm.

Im lặng một lúc, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh hỏi: "Các đồng chí cho tôi biết bộ phim đã hoàn thành, nay có sửa một vài chi tiết cho hoàn chỉnh thì bao giờ phim được hoàn thiện? Nếu đem dịch ra tiếng Tây Ban Nha và tiếng Nga thì như thế nào?".

Tôi báo cáo: Xin anh cho ý kiến cần bao giờ phải hoàn thành xong thì chúng tôi làm được ngay, không có gì trở ngại. Còn dịch lời của bộ phim đã có Bộ Ngoại giao giúp đỡ.

Tổng Bí thư nói luôn: Tôi đưa ra ý kiến này, đề nghị các đồng chí lưu ý nhé. Tôi sắp đi thăm Liên Xô và Cu Ba. Nếu các đồng chí hoàn chỉnh trong vòng hai ngày để làm xong được thì cho chúng tôi hai bộ, tôi đem làm quà. Đây là món quà quý nhất của Đảng ta tặng hai Đảng bạn.

- Như vậy có thể nói, qua cuộc hành trình dài 20 năm (1969 - 1989), "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ" từ tư liệu bí mật trở thành phim chiếu công khai. Hai mươi năm tiếp theo đã trôi qua (1989 - 2009), từ sự thành công nói trên, ông đã thỏa mãn với bộ phim này?

+ Bộ phim có hạn chế là mình không đưa ra nước ngoài, chỉ để chiếu trong nước. Tôi mong rằng, sang năm 2010, kỷ niệm 120 năm ngày sinh nhật Bác, 65 năm ngày Quốc khánh 2-9, "Những giờ phút cuối đời Bác Hồ" sẽ được dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp để đưa ra toàn thế giới.

- Xin cảm ơn đạo diễn Phạm Quốc Vinh về cuộc trò chuyện thú vị này!

Kiều Mai Sơn (thực hiện)
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"