Thứ Hai, 27/07/2009 - 11:00 AM

Chuyện cảm động xung quanh một số ca khúc về Bác Hồ

Mô hình sân khấu chương trình "Hồ Chí Minh-cả cuộc đời vì nước vì dân".

Như Báo Công an nhân dân đã đưa tin, tối 29/8/2009, tại Quảng trường Ba Đình, Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh phối hợp với Báo Công an nhân dân và Đài Truyền hình TP HCM tổ chức buổi truyền hình trực tiếp chương trình "Hồ Chí Minh- cả một đời vì nước vì dân".

Trong chương trình này, khán giả sẽ được thưởng thức những tác phẩm ca nhạc đặc sắc từ lâu đã thấm sâu trong tâm hồn những người dân đất Việt, như "Lãnh tụ ca" của Lưu Hữu Phước, "Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng" của Phong Nhã, "Bác Hồ- một tình yêu bao la" của Thuận Yến, "Lời Bác dặn trước lúc đi xa" của Trần Hoàn, "Đêm Trường Sơn nhớ Bác" của Trần Chung (phổ thơ Nguyễn Trung Thu) vv và vv. Nhân dịp này, chúng tôi xin được ôn lại một số kỷ niệm cảm động, đáng nhớ của các nhạc sĩ với Bác Hồ cũng như quá trình họ sáng tác nên những tác phẩm "để đời" nói trên...

Dòng đầu tiên xin được dành để nói về nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, người ngay từ rất sớm đã có sáng tác âm nhạc làm rung động lòng người viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh và bài hát đó (có tên gọi "Ca ngợi Hồ Chủ tịch") ngay lập tức được xem là bài "Lãnh tụ ca". Bài hát ra đời năm 1947 với phần lời được Lữu Hữu Phước phối hợp soạn cùng nhà văn Nguyễn Đình Thi.

Sau này, Lưu Hữu Phước đã kể lại với bạn bè những xúc cảm mà ông có được kể từ lần đầu được gặp Bác trong kỳ họp thứ II Quốc hội khóa I diễn ra vào tháng 10 năm 1946: "Khi Bác Hồ ôm anh Tạo, tôi tưởng chừng như Bác đang ôm tôi, ôm cả ba má chú bác, bà con xa gần của tôi và toàn dân Nam Bộ. Nước mắt của Bác rơi trên vai anh Tạo, tôi cảm thấy nóng hổi như rơi trên vai tôi. Bỗng tôi chợt nhớ ra là chính nước mắt của tôi đang chảy ròng ròng trên vai tôi".

Có thể nói, chính những xúc cảm ấy đã góp phần tạo nên một bài hát với giai điệu nghiêm trang, thành kính và xúc động: "Sao vàng phấp phới ánh hồng sáng tươi/ Toàn Việt Nam đón chào ngày mới" vẫn vang ngân trên nóc nhà Bưu điện Hà Nội mỗi sơm mai thức giấc, khơi gợi trong chúng ta biết bao cảm xúc trong sáng, tự hào...  

Một trong những bài hát viết về tình cảm của Bác Hồ đối với các cháu thiếu nhi và tình cảm của thiếu nhi đối với Bác có sức sống hơn 6 chục năm nay là ca khúc "Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng" của nhạc sĩ Phong Nhã. Chuyện kể rằng, một lần, trên đường đi công tác, Bác gặp một tốp thiếu nhi. Thoạt trông thấy Bác, các em reo lên: "A, Bác Hồ, Bác Hồ...".

Để bảo đảm bí mật, Bác xua tay ra hiệu không phải rồi quàng khăn che kín bộ râu, nhắc các đồng chí bảo vệ đi nhanh. Đi được một quãng xa, Bác bùi ngùi nói: "Các cháu nhận ra mình chính là ở bộ râu. Vì bí mật công tác, cũng có lúc mình định cạo đi, nhưng cứ nghĩ đến lời hát: "Bác chúng em nước da nâu, râu hơi dài" là mình lại thôi. Làm thế phụ lòng các cháu quá". Điều đó chứng tỏ bài hát của Phong Nhã đã đi vào đời sống của quảng đại quần chúng như thế nào.  

Với nhạc sĩ Thuận Yến, bài hát "Bác Hồ - một tình yêu bao la" không phải là tác phẩm đầu tiên ông sáng tác ca ngợi Bác Hồ. Trước đấy, ông đã có ca khúc "Mỗi dòng thư Bác sáng ngời niềm tin", song, như ông tâm sự, dù bài hát ấy có được khán giả đón nhận đến đâu thì ông vẫn thấy, xung quanh đề tài này, ông như còn mắc nợ.

Ông kể: Năm 1979, nhân chuẩn bị kỷ niệm 90 năm ngày sinh nhật Bác, NXB Văn hóa có mời một số nhạc sĩ tham gia viết bài về Bác. Thấy chồng mình đến hạn nộp bài mà vẫn chưa viết được, bà vợ của nhạc sĩ rất lo lắng. Bà khuyên chồng không nên cố, nếu chưa viết được hay thì nên rút lui.

Đúng lúc ấy, Thuận Yến nhớ tới mấy câu thơ của Tố Hữu: "Người là Cha, là Bác, là Anh/ Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ", và thế là cái tứ của bài hát, với ý chính "Bác Hồ một tình yêu bao la" ra đời. Có thể nói, đây là bài hát khái quát được tình cảm thương yêu vô bờ bến của Bác với mọi lớp người trong xã hội. Các chương trình ca nhạc về Bác đều không thể thiếu bài hát này và qua giọng hát tha thiết của nghệ sĩ Thanh Hoa, bài hát từ lâu đã đi vào tâm khảm của nhiều thế hệ người nghe.

Khác với nhạc sĩ Thuận Yến, ngoài vai trò một nghệ sĩ sáng tác, nhạc sĩ Trần Hoàn còn là một cán bộ quản lý, thậm chí, là một cán bộ cao cấp của Đảng. Ông từng thành công trong đề tài về Bác Hồ với ca khúc "Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm" (phổ thơ Đỗ Quý Doãn), "Thăm bến Nhà Rồng", song dường như trong ông vẫn luôn hối thúc phải viết thêm, viết nữa về đề tài rộng lớn và phong phú này. Sinh thời, ông từng kể lại quá trình dẫn ông đến với sáng tác "Lời Bác dặn trước lúc đi xa": Cuối năm 1989, ông phải vào Bệnh viện Việt - Xô để chữa bệnh. Nằm cạnh giường ông là đồng chí Vũ Kỳ, thư ký riêng của Bác.

Biết ông người Huế, ông Vũ Kỳ kể: Năm 1969, lúc Bác ốm nặng, chợt một hôm Bác gọi Vũ Kỳ vào bảo: "Ở đây có ai biết hò Huế không? Chú cho tôi nghe được không?". Không ai biết hát hò Huế cả. Bác lại hỏi: “Vậy có ai biết hát ví dặm không?". Nhìn quanh không có ai biết hát, Bác lại hỏi: "Vậy có ai biết hát dân ca không?". Bí quá, ông Vũ Kỳ đành cho gọi các nữ bộ đội ở Quân y viện 108 hát cho Bác nghe.

Trong đó, có cô đã hát bài "Người ơi người ở đừng về" rất xúc động. Chính câu chuyện đã là một gợi ý để nhạc sĩ Trần Hoàn viết nên một ca khúc rung động lòng người và được phổ biến sâu rộng từ hai chục năm nay. Và, như ông tiết lộ: "Bài hát ra đời giống như lời kể của anh Vũ Kỳ, hoàn toàn không sai chút nào".

Từ những câu chuyện đầy xúc cảm kể trên, ta có thể thấy: Cuộc đời của Bác là một đề tài vô tận không chỉ của thơ, ca, nhạc, họa mà là của cả nền nghệ thuật...

Tường Duy
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"